NU+ | Meeste vrouwen ooit op Winterspelen: 'Maar menstruatie is nog een taboe'
In dit artikel:
De Winterspelen in Milaan tellen een historisch hoog aantal vrouwelijke deelnemers, maar praten over de menstruatiecyclus binnen de topsport blijft veelal een taboe. Sinds 2023 werkt NOC*NSF met het project "De vrouwelijke sporter" aan praktische verbeteringen en meer openheid; de Spelen zijn de eerste grote wedstrijdcyclus sinds de start van dat initiatief.
Concreet voorbeeld van verandering: op alle bij NOC*NSF aangesloten topsportlocaties hangen sinds kort gratis maandverband en tampons, iets wat shorttrackster Selma Poutsma onlangs opmerkte in Thialf. Daarnaast gebruiken sommige schaats- en shorttrackteams apps om cycli en klachten te registreren, zodat atletes en staf inzicht krijgen en coaches vragen over de cyclus makkelijker kunnen bespreken — vergelijkbaar met een check-in over slaap of spierpijn.
Toch blijft er veel werk: openheid rond menstruatie en sport is pas de laatste jaren toegenomen. Topschaatsster Jutta Leerdam maakte in 2022 publiek dat haar menstruatie haar prestaties kon ondermijnen, terwijl oud-topper Annette Gerritsen terugkijkt op een periode waarin praten over ongesteldheid als zwakte werd gezien. Die cultuurverandering is deels te danken aan atletes die hun ervaringen delen en aan initiatieven om staf te scholen.
Een belangrijke belemmering is het tekort aan onderzoek naar vrouwen in de sport; historische studies richtten zich vooral op witte mannen tussen 18 en 35 jaar. Daardoor vinden veel mannelijke coaches het onderwerp ongrijpbaar en voelen zij zich soms ongemakkelijk. Sportarts Mirjam Steunebrink geeft workshops voor coaches en benadrukt dat vrouwelijke stafleden het bespreekbaarder maken.
Praktische zorgen blijven: veel atletes zijn bang voor doorlekken tijdens wedstrijden, wat stress en afleiding veroorzaakt. Om controle te krijgen kiezen veel topsporters voor een spiraal (IUD), niet primair als anticonceptie maar om de cyclus te reguleren. Dat heeft nadelen: een IUD kan menstruatie onderdrukken, waardoor het lastig wordt de natuurlijke cyclus te volgen, en langdurige amenorroe kan ongunstige gezondheidseffecten hebben. Steunebrink adviseert atletes om te blijven menstrueren tenzij medisch anders geadviseerd en om hun cyclus te tracken om persoonlijke patronen te leren kennen.
NOC*NSF en betrokkenen zien stappen vooruit: zichtbaarheid, praktische voorzieningen en educatie verminderen het stigma, maar volgens initiatiefnemer Kamiel Maase en sporters zoals Poutsma is er nog een lange weg te gaan. Het doel is dat toekomstige generaties atletes minder last hebben van schaamte en beter ondersteund worden bij hoe hun cyclus hun prestaties beïnvloedt.