Rechter velt oordeel in slepende ruzie tussen Europese instanties

In dit artikel:

Het Gerecht van de EU heeft het Europees Openbaar Ministerie (EOM) in het gelijk gesteld in een geschil met de Europese Rekenkamer (ERK). De uitspraak, gedaan woensdag, dwingt de Rekenkamer mogelijk om medewerkers te laten verhoren in een strafrechtelijk onderzoek naar fraude waarbij de voormalige ERK-voorzitter Klaus-Heiner Lehne betrokken is, en ondermijnt daarmee de praktijk van EU-instellingen om zich vaak op immuniteit te beroepen.

Achtergrond: het EOM sleepte de ERK voor de rechter nadat die weigerde een aantal ambtenaren te laten getuigen. De Rekenkamer gaf als motief bescherming van haar reputatie en stelde dat het onderzoek van het EOM onvoldoende was onderbouwd. De rechtbank oordeelde nu dat die motivering niet voldoet aan de strikte juridische eis dat een weigering moet voortvloeien uit het ‘vitaal belang’ van de Unie.

Praktische gevolgen zijn direct: tenzij de Rekenkamer in beroep gaat bij het Europees Hof van Justitie (daarvoor heeft zij tot half augustus de tijd), moeten haar medewerkers in Luxemburg worden verhoord door de aanklagers. Het EOM benadrukte bij het proces dat de te horen personen zelf geen verdachten zijn en dat alleen die laatsten onder immuniteit vallen, waarmee het onderscheid tussen getuigen en beschermde personen werd benadrukt.

De zaak weerspiegelt een breder patroon van spanningen tussen het EOM en EU-organen. Diverse instellingen hebben recent bescherming verleend aan eigen leden of geweigerd immuniteiten op te heffen: het Europees Parlement weigerde onlangs immuniteit op te heffen in een onderzoek naar omkoping rond Huawei en verleende beschermende steun aan Europarlementariër Angelika Niebler. Ook heeft het fraudebestrijdingsbureau OLAF in een eerdere zaak besloten een dossier rond een voormalig topambtenaar niet door te verwijzen naar het EOM.

Juridische experts noemen de tegenstelling voorspelbaar: aanklagers hebben onderzoeksruimte en vertrouwelijkheid nodig om bewijslast op te bouwen, terwijl instellingen terughoudend zijn met medewerking zolang ze die bewijslast niet zien. Michele Caianiello (Universiteit van Bologna) stelt dat het standpunt van de Rekenkamer—eerst bewijs tonen voordat men meewerkt—onacceptabel is en dat het EOM de noodzakelijke geheimhouding moet krijgen om zijn onderzoeken te beschermen.

De uitspraak kan precedentwerking krijgen: andere EU-instellingen die zich op immuniteit beroepen om strafrechtelijk onderzoek te frustreren, krijgen met deze rechtspraak een waarschuwing dat weigeringen strikter getoetst zullen worden. Het EOM heeft nog geen formele reactie gegeven; de Rekenkamer onderzoekt de motivering van het arrest en overweegt of zij in beroep gaat.