Rechter in Groningen Jeroen van Bruggen: 'We moeten leren dealen met gevaar vanuit de georganiseerde misdaad'
In dit artikel:
De Groninger rechter Jeroen van Bruggen (51) stond tijdens het proces tegen de Engelse drugsbaas Robert Dawes onder persoonsbeveiliging. Volgens hem toont die ervaring dat Nederland moet leren omgaan met de bedreigingen vanuit de georganiseerde misdaad: “We moeten leren dealen met gevaar vanuit de georganiseerde misdaad.” Hoewel de concrete maatregelen tactisch niet bekendgemaakt mogen worden, zegt Van Bruggen dat de beveiliging in zijn zaak beperkt en van korte duur was, maar dat alleen het idee van bewaking al een psychologische impact heeft.
Het proces tegen Dawes in november vorig jaar draaide om een 22 jaar oude moordzaak: de dood van docent Gerard Meesters uit Groningen. Van Bruggen leidde het college dat voor het eerst in zijn loopbaan een levenslange gevangenisstraf uitsprak. Hij benadrukt dat rechters voor dit soort zware zaken moeten kunnen plaatsnemen, maar erkent dat weigeren ook begrijpelijk is als men risico’s voor naasten wil vermijden.
Van Bruggen bespreekt beveiliging en de omgang met georganiseerde misdaad zaterdag tijdens de Publieksacademie voor de Rechtspraak in Groningen, samen met een Italiaanse delegatie van de strafrechtketen. De bijeenkomst reflecteert onder meer op de moorden op Italiaanse magistraten Giovanni Falcone en Paolo Borsellino in de jaren negentig, die het Italiaanse rechtssysteem en de strijd tegen de maffia ingrijpend veranderden. Volgens Van Bruggen is het nuttig om te kijken hoe landen met langere ervaring in zware georganiseerde misdaad – zoals Italië – betrokkenen behandelen en beveiliging organiseren.
Hij signaleert dat Nederland lange tijd de invloed en ondermijning door criminelen heeft onderschat en dat maatregelen vaak pas volgen als de dreiging al is toegenomen. Tegelijkertijd ziet hij dat het publiek en rechtstaat schroom hebben bij het uitbreiden van opsporingsbevoegdheden (afluisteren, burgerinfiltranten, gebruik van kroongetuigen, cameratoezicht), mede door zorgen over privacy en risico’s van dataverzameling.
Over kroongetuigen is Van Bruggen dubbelzinnig: zij bieden vaak doorslaggevende inzichten in criminele netwerken en waren cruciaal in zaken zoals de zwembadmoord in Marum, maar hun verklaringen moeten zorgvuldig worden getoetst. Hij noemt een voorbeeld waar een kroongetuige deels loog en waarschuwt dat het proces strenger en minder onderhandelbaar moet zijn, zoals in Italië.
Als structurele oorzaak van ondermijning wijst hij op de enorme winsten uit drugshandel. Van Bruggen pleit ervoor om naast strafrechtelijke middelen ook maatschappelijk te kijken naar onorthodoxe maatregelen, waaronder mogelijk legalisatie, omdat dat veel opbrengsten uit de criminele sfeer kan halen.
De Publieksacademie op zaterdag 13 september in het Forum behandelt deze thema’s en vertoont de documentaire over Falcone en Borsellino; de editie is volgeboekt, maar er is informatie over toekomstige bijeenkomsten.