Rechter bombardeert gemeenten met duizenden informatieverzoeken om punt te maken
In dit artikel:
Een zittende bestuursrechter uit Noord-Holland, J.J. Maarleveld, heeft afgelopen najaar persoonlijk duizenden complexe Woo-verzoeken (Wet open overheid) naar vrijwel alle Nederlandse gemeenten gestuurd om vermeend misbruik en kwetsbaarheden van de wet te onderzoeken. De brieven begonnen in september 2025; in één kleine gemeente (Voorschoten) kwamen op 8 september al direct alarmbellen los. Binnen die maand ontvingen gemeenten in totaal naar schatting ruim 4.000 verzoeken, die honderden ambtenaren moesten behandelen.
De verzoeken waren bewust breed en procedeerbaar opgezet: massale eisen voor stukken van burgemeesters, wethouders, ambtenaren en raad, soms over alle jaargangen sinds 2012, inclusief documenten die geheim zijn verklaard. Ze werden per post verstuurd vanuit een flexwerkplek (Cupola XS) in de voormalige koepelgevangenis in Haarlem; de afzender weigerde telefonisch of digitaal contact. Door die werkwijze en het gebruik van steeds nieuwe deelvragen—als een juridisch ‘matroesjka’-principe—raakten gemeenten overbelast en ontstond vrees voor een kettingreactie van dwangsommen en proceskosten.
Follow the Money en gemeentelijke collega’s traceerden de afzender naar rechter J.J. Maarleveld. Controle in het nevenfunctieregister en de KvK toont dat hij kort voor de brieven een eenmanszaak inschreef. Bij navraag bevestigde Maarleveld dat hij persoonlijk achter de verzoeken zat; volgens hem deed hij dit als privépersoon en met medeweten van zijn werkgever om data te verzamelen voor onderzoek naar misbruik en uitvoerbaarheidsproblemen van de Woo — onder andere met het oog op een toekomst waarin AI Woo-verzoeken kan automatiseren.
De actie leidde tot felle kritiek. Hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans noemde het buitengewoon kwalijk en stelde dat dit aan de onpartijdigheid van de rechterlijke macht zaagt. Ambtenaren spraken op gemeentelijke fora van frustratie en sommige instanties zagen de actie als strategisch bedoeld om rechtszaken en dwangsommen uit te lokken. Utrecht wees op 8 oktober 2025 alle verzoeken van Maarleveld – als eerste gemeente – formeel af wegens misbruik van recht. Begin oktober bleef de golf doorgaan; op 31 oktober introk Maarleveld uiteindelijk al zijn verzoeken en zei dat het experiment te ver was doorgeschoten en niet tot een afgerond onderzoek had geleid.
De zaak werpt een hardnekkige morele en institutionele vraag op: is het acceptabel dat een zittende rechter zulke tactieken inzet om gebreken in wetgeving aan te tonen? Naast de praktische belasting voor gemeenten raakt het ook het vertrouwen in onpartijdigheid van rechters. Voermans waarschuwt dat deze affaire de toekomst van de Woo kan beïnvloeden; meerdere betrokkenen vrezen dat incidenteel misbruik de oproep tot beperkingen of herziening van de transparantiewet kan versterken.