Rebeca Omordia zette Afrikaanse klassieke muziek op de kaart

In dit artikel:

Op het Afrikaanse continent ontstond vanaf de vroege twintigste eeuw een eigen traditie van klassieke muziek: inheemse ritmes, melodieën en zangvormen werden geïntegreerd in sonates, liederen en orkestwerken die in westerse notatie werden geschreven. Een van de belangrijkste pioniers was de Nigeriaan Fela Sowande (1905–1987). Na studie aan Trinity College in Londen bewerkte hij traditionele thema’s tot orkest- en kerkelijke werken, waaronder de African Suite, en legde zo de basis voor wat later als “African Pianism” bekend zou worden.

De Britse-Nigeriaanse pianiste Rebeca Omordia heeft deze muziek de afgelopen jaren opnieuw op de kaart gezet. Opgegroeid in Roemenië en opgeleid als klassiek pianiste, raakte ze via familie en onderzoek gefascineerd door composities van Sowande en zijn opvolgers. Vanaf circa 2010 begon ze Afrikaanse werken in te programmeren; na aanvankelijke tegenstand van concertorganisatoren nam ze uiteindelijk een plaat met dit repertoire op en startte ze The African Concert Series in Londen, waar uitsluitend Afrikaanse pianomuziek centraal staat. Omordia ziet dit repertoire als een middel om culturele identiteit te herstellen: door traditionele, mondeling doorgegeven muziek in westerse vormen vast te leggen, konden componisten hun volksmuziek bewaren en internationaal laten horen.

Deze week geeft Omordia masterclasses en concerten in Amsterdam, verbonden aan het Conservatorium van Amsterdam en het Concertgebouw. Studenten van het conservatorium spelen woensdagmiddag om 12.30 uur een programma met Afrikaanse werken; ’s avonds treedt Omordia zelf op met composities van onder anderen Ayo Bankole, Fred Onovwerosuoke, Salim Dada, Florence Price en Majoie Hajary. De optredens maken deel uit van het Mind the Gap!-festival, dat nog loopt tot en met zondag.

Historisch gezien kwam de westerse klassieke traditie via de kerk naar Afrika: kerkmuziek en het orgel waren vaak het startpunt. Veel vroege componisten zetten traditionele ritmes en melodieën om in psalmen en kerkwerken; de volgende generatie koos vervolgens bewust voor piano en orkest om inheemse muziek in een internationaal begrijpelijke vorm te presenteren. Daarmee wilden ze aantonen dat Afrika rijk was aan cultuur, en ze gebruikten die muzikale taal als een wereldcommunicatiemiddel.

African Pianism is geen uniform geluid: het verschilt per regio en etnische traditie. West-Afrikaanse werken zijn vaak ritmisch gedreven en gebruiken pentatonische toonladders; Ethiopische composities zijn vaak lyrischer; Noord-Afrikaanse muziek toont Arabische invloeden. Ook buiten Afrika, bijvoorbeeld onder Afro-Amerikaanse en Surinaamse componisten, ontstond een vergelijkbare beweging om traditionele elementen in klassiek-muzikale vormen te verwerken.

Hoewel conservatoria en gevestigde pianisten het repertoire nog niet massaal overnemen, groeit de belangstelling: Omordia bereikte recent groot publiek via sociale media en geeft steeds meer masterclasses. Voor haar is het belangrijk dat luisteraars de culturele verscheidenheid en de politieke betekenis van deze muziek begrijpen: het is zowel artistieke expressie als herstel van identiteit.