RD-onderzoek: Kerk neemt veiligheid serieus, maar er zijn nog drempels; „Vierogenprincipe oppas besproken"
In dit artikel:
Het Reformatorisch Dagblad (RD) onderzocht hoe gereformeerde en aanverwante kerken in Nederland maatregelen nemen om misbruik en grensoverschrijdend gedrag te voorkomen. Voor het onderzoek stuurde het RD een digitale vragenlijst naar 678 kerkenraden; 248 vragenlijsten werden volledig ingevuld. Omdat gemeenten die al actief met veiligheid bezig zijn waarschijnlijker meededen, geeft het RD aan dat de gevonden percentages mogelijk positiever zijn dan de werkelijkheid. De resultaten en bevindingen zijn besproken met meldpunten voor misbruik, onder meer met coördinatoren Marianne Bronsveld en Maria Vermeulen.
Belangrijkste uitkomsten
- Protocols: Ruim driekwart van de deelnemende gemeenten heeft een vastgelegd stappenplan voor bij (vermoedens van) misbruik — het zogeheten protocol Veilige Kerk. Grotere gemeenten (bijvoorbeeld met meer dan 2000 leden) hebben veel vaker een protocol dan kleine gemeenten. Veel kleinere gemeenten geven aan geen protocol nodig te vinden omdat zij elkaar goed kennen of omdat er nog geen signalen zijn geweest.
- Onafhankelijke vertrouwenspersonen: In ongeveer 80 procent van de gemeenten zijn één of meer externe vertrouwenspersonen aangesteld. Deze personen, buiten de kerkenraad, fungeren als eerste aanspreekpunt voor slachtoffers en hebben geheimhoudingsplicht. Gemeenten die geen onafhankelijke vertrouwenspersoon hebben noemen dikwijls de kleinschaligheid van de gemeente of familierelaties als belemmering; soms wordt dan teruggevallen op kerkenraadsleden of nabijgelegen gemeenten.
- VOG-discussie: De Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) leidt tot verdeeldheid. Een derde van de gemeenten gebruikt de VOG niet; veel van deze gemeenten hebben er nog niet over besloten. Voorstanders zetten de VOG vooral in voor jeugdwerk, ambtsdragers, predikanten en vertrouwenspersonen. Tegenstanders wijzen op praktische beperkingen, het beperkte toetsingskader van de VOG en bezwaren vanuit kerkelijk perspectief (bijvoorbeeld herstel na schuldbelijdenis). Opvallend is dat slechts 38 procent van de gemeenten die wél een VOG aanvragen dit ook voor de koster doen, terwijl die functie veel contactmomenten met gemeenteleden heeft.
- Andere maatregelen: Naast protocollen, vertrouwenspersonen en VOG gebruiken kerken diverse aanvullende stappen: themabijeenkomsten en voorlichtingsavonden, gedragscodes voor jeugdleiding, het vierogenprincipe bij oppas, zichtbaarheid in gebouwontwerp, publicaties en posters van meldpunten en structureel overleg tussen vertrouwenspersonen en kerkenraad.
Context en conclusies
De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) verplicht gemeenten landelijke maatregelen, wat terug te zien is in relatief hogere cijfers binnen die groep; toch is zelfs binnen de PKN niet overal volledige toepassing van hulpmiddelen zoals de VOG. De onderzoekers en meldpunten benadrukken dat het schoolvoorbeeld van een veilige gemeente niet alleen uit regels bestaat maar ook uit bewustzijn en uitvoering. Dit artikel is het eerste deel van een tweeluik; in het tweede deel worden de uitkomsten verder uitgediept.