RAMPSCENARIO: Formatietrio in paniek, smeekt 50Plus om steun voor wankel D66-kabinet

In dit artikel:

Op 5 januari 2026 zit de formatie vast: D66, VVD en CDA beschikken samen over slechts 66 zetels, tien te weinig voor een Kamermeerderheid. Informateur Rianne Letschert (D66) heeft de partijen opgedragen om te onderzoeken of er "nog een vierde politieke partij bij kan als coalitiepartner", waarna achter de schermen intensief geworven wordt om alsnog een kabinet te vormen.

Het formatiedriehoekje zoekt steun bij kleinere partijen. Vooral de naderende gesprekken met 50Plus en partijleider Jan Struijs vallen op: Struijs kreeg vriendelijke nieuwjaarsberichten en werd uitgenodigd voor overleg over coalitievorming. Zelf omschrijft hij het proces als "een beetje ruilhandel" en benadrukt hij dat 50Plus eisen heeft rond koopkracht, seniorenhuisvesting en ouderenzorg. De krant beschrijft dit als normaal onderhandelingswerk; de auteur van het stuk ziet het als het inzetten van 50Plus als beslissende ruggengraat om een minderheidskabinet mogelijk te maken, met politiek-pasirende deals als prijs.

Tegelijk spelen er ideologische blokkades. De VVD zou graag rechtsere stemmen zoals JA21 en Joost Eerdmans aan boord zien om het kabinet een rechtere impuls te geven, maar D66 weigert samenwerking met JA21. Omgekeerd mikt D66 op samenwerking met GroenLinks-PvdA, iets waar de VVD zich tegen blijft verzetten. Die tegenstellingen maken het vinden van een stabiele, samenhangende coalitie lastiger.

De kritiek in het artikel is dat een minderheidskabinet, afhankelijk van ad-hocafspraken en kleine partijen, instabiel en onbetrouwbaar zal zijn. Als voorbeeld wordt verwezen naar de begrotingsproblemen rond het onderwijs in 2024, toen een kabinet moest smeken om steun bij de oppositie en zo tot povere oplossingen kwam. Volgens de schrijver dreigen vergelijkbare taferelen bij iedere begroting of wetsvoorstel; er zouden miljarden aan bezuinigingen nodig zijn en het risico bestaat dat de lasten vooral bij burgers en ondernemers terechtkomen.

Praktisch: later deze week houden partijleiders bijeenkomsten op landgoed De Zwaluwenberg in Hilversum; Letschert ontvangt eerst de 'secondanten' om voorbereidende gesprekken te voeren. Het stuk waarschuwt dat beslissingen achter gesloten deuren en met kleine compromissen de democratische legitimiteit ondermijnen en roept lezers op steun te geven aan de eigen kritische redactie. De tekst bevat openlijke oproepen om te doneren en zich te melden voor verdere politieke berichtgeving.

Kort samengevat: de formatie van begin januari 2026 staat onder druk vanwege een tekort aan zetels en diepe politieke scheidslijnen. Pogingen om kleine partijen zoals 50Plus te betrekken lopen samen met ideologische blokkades tussen D66, VVD en CDA, waardoor de kans op een fragiel, op deals gebaseerd minderheidskabinet groot lijkt — een ontwikkeling die in het stuk fel wordt bekritiseerd.