Rampen komen, zeker met de plannen van dit kabinet
In dit artikel:
Bij een transformatorhuisje bij de spoorbrug over het Van Harinxmakanaal in Leeuwarden hing ooit een waarschuwing; nu lijkt het kabinet die sfeer van afbraak naar sociale zekerheid werkelijkheid te willen maken. Het kabinet presenteert een pakket ingrijpende maatregelen: de WW wordt teruggebracht van twee naar één jaar, de toegang tot uitkeringen wordt aangescherpt, het loon waarover de WW wordt berekend gaat omlaag, de duur van arbeidsongeschiktheidsvoorzieningen wordt gehalveerd en de regeling voor volledig en blijvend arbeidsongeschikten (IVA) moet verdwijnen. Daarnaast staat een snellere verhoging van de AOW-leeftijd op de agenda.
Financieel gezien is er volgens critici geen noodzaak voor zulke ingrepen: de economie draait goed en de overheidsfinanciën zijn relatief gezond. Daarmee lijken ideologische motieven — meer terughoudendheid richting sociale zekerheid — zwaarder te wegen dan objectieve financiële noodzaak. De halvering van de WW is een prominent voorbeeld: na eerdere kortingen (van drie naar twee jaar) levert verdere vermindering vooral onzekerheid en grotere armoederisico’s op, terwijl het weinig structurele werkloosheidsproblemen oplost. Jonge werknemers riskeren door strengere toegangseisen zelfs geen rechten meer; oudere werklozen krijgen bij ontslag vaak te maken met leeftijdsdiscriminatie en vinden moeilijk werk.
Het verlagen van het loonbegrip voor WW-berekening kan een nominale 70%-uitkering feitelijk flink terugbrengen, wat haaks staat op politieke beloften over het beschermen van de “hardwerkende Nederlander”. Bij arbeidsongeschiktheid bestaan al scheeftrekkingen: mensen met fysiek zwaar werk en lagere lonen krijgen nu al minder snel een uitkering dan hogerverdieners. In plaats van die ongelijkheid aan te pakken, maken de plannen het verkrijgen van een uitkering lastiger, en dreigt het IVA-net te verdwijnen.
Ook de plannen rond AOW roepen kritiek op: Nederland heeft al een van de hoogste pensioenleeftijden in Europa en in 2019 was afgesproken de snelle stijging te matigen. Het kabinet lijkt die afspraak te negeren. Berekeningen die de AOW-kosten hoog voorstellen zijn volgens deskundigen deels onjuist (AOW volgt cao-lonen, niet algemene welvaart), en vergrijzing is in Nederland minder heftig dan in sommige buurlanden; het aantal gewerkte jaren is eerder gestegen.
Vakbonden eisen intrekking van de plannen. Tegenstanders wijzen erop dat verdere uitholling van voorzieningen vooral leidt tot meer onzekerheid, meer druk op de bijstand en groeiende armoede, juist in een rijk land als Nederland.