Ramadan zorgt voor extra drukte bij Le Souk in Groningen. Nazim (34): 'Vroeger wist niemand iets van de islam, nu appen vrienden me een fijne ramadan'
In dit artikel:
In de Folkingestraat in Groningen draait buurtsuper Le Souk tijdens de ramadan op volle toeren: dadels, harira en baklava vliegen over de toonbank. Eigenaar M’hammed Kemmoun (70) ziet dat veel meer moslims zijn winkel bezoeken dan normaal; doorgaans vormen zij zo’n tien procent van zijn klantenbestand, maar tijdens de vastenmaand stijgt die vraag aanzienlijk. Kemmoun, die in 1983 Le Souk opende omdat hij in Groningen nauwelijks Arabische ingrediënten kon vinden, voorziet gezinnen van verse kruiden, olijfolie, noten en zoetigheden die onmisbaar zijn bij iftar-maaltijden.
Jongeren als Abdul (19) en Hamza (20) komen speciaal voor harira en dadels — zij vertellen dat de ramadan hen dichter bij God en bij elkaar als familie brengt. Het ritme verandert: „Wij leven ’s nachts’’, zegt Kemmoun, en ook zijn zoon Nazim (34), die naast Le Souk lunchrestaurant El Maïda en restaurant Mechoui runt, benadrukt dat in landen als Algerije het sociale leven vooral ’s avonds plaatsvindt tijdens de ramadan. Voor veel gezinnen is de maand een tijd van bezinning, dankbaarheid en versterking van familiebanden. Nazims vrouw Nino, die zich twee jaar geleden bekeerde tot de islam, noemt de periode rustgevend en vergevingsgezinder.
Kemmoun’s persoonlijke geschiedenis illustreert ook de veranderde plaats van de ramadan in Nederland. Hij kwam vijftig jaar geleden uit Algerije naar Groningen om te studeren en kon destijds nergens ingrediënten vinden; afstanden naar Amsterdam waren toen nodig om etenswaren te halen. Volgens Nazim werd vroeger weinig begrepen over moslims en feesten als het suikerfeest, maar inmiddels is de ramadan veel zichtbaarder: supermarkten bieden speciale producten aan en zelfs niet-moslimvrienden sturen wensen voor de vastenmaand.
De familie bereidt zich ook voor op het Suikerfeest: de winkel vult grotere hoeveelheden dadels, pistachenoten en honing aan omdat klanten daarvan zelf zoete hapjes maken. Traditionele iftar-gerechten die bij de Kemmouns op tafel komen zijn onder meer chorba (soep), borek, m’toum (gehaktballetjes met kikkererwten en amandelen) en een geconfijte fruitpudding als nagerecht.
Algemene context: wereldwijd vasten miljoenen moslims volgens de islamitische traditie; in Nederland gaat het om ongeveer een miljoen mensen. Tijdens de ramadan onthouden zij zich van zonsopgang tot zonsondergang van eten, drinken en roken; de maand verschuift elk jaar door de kortere islamitische kalender. Wanneer de ramadan in de zomer valt, maakt de langere dag het vasten zwaarder.