Race tegen de klok bij VN: Nederlander zoekt oplossing voor killerrobots
In dit artikel:
Diplomaat en ontwapeningsambassadeur Robert in den Bosch leidt in Genève een internationale werkgroep van experts uit 128 landen die al tien jaar onderhandelt over de regels voor autonome, dodelijke wapensystemen. Het doel is voorkomen dat kunstmatige intelligentie op het slagveld beslissingen over leven en dood neemt zonder menselijke controle. In den Bosch waarschuwt dat het een "race tegen de klok" is: zulke wapens bestaan al en hun gebruik neemt toe.
De besprekingen vinden plaats in een tijdelijke zaal bij de Verenigde Naties, waar onderhandelaars urenlange sessies voeren over vragen als: welke autonome functies zijn verenigbaar met het internationaal humanitair recht, en welke systemen moeten verboden worden? Grote mogendheden zoals Rusland, China, India en de Verenigde Staten nemen deel; juist hun aanwezigheid is volgens in den Bosch cruciaal om realistische, afdwingbare afspraken te kunnen maken.
Onderzoekers wijzen op concrete voorbeelden van de veranderende oorlogsvoering. Jessica Dorsey (Universiteit Utrecht) noemt onder meer de Saker Scout-drone die in Oekraïne wordt ingezet: na activatie kan het systeem zelfstandig doelen identificeren en uitschakelen. Dat roept ernstige zorgen op over foutieve doelidentificatie, bijvoorbeeld het verwarren van burgers of hulpgoederen met militaire doelen. Ook werden hypothetische scenario’s geschetst — een soldaat die zich probeert over te geven of een brug die op het laatste moment door vluchtelingen wordt bevolkt — om de risico’s van autonome besluitvorming zichtbaar te maken.
De uitkomst van de onderhandelingen kan variëren: aanvullende regels binnen bestaand oorlogsrecht, een nieuw verdrag of een expliciet verbod op vooral onvoorspelbare en onbegrijpelijke systemen, vergelijkbaar met afspraken over mijnen, kern- of chemische wapens. In den Bosch blijft terughoudend in publieke voorspellingen om het delicate proces niet te verstoren; in november staat een toetsingsconferentie gepland waarin besluiten over de verdere aanpak moeten vallen. Een zeldzame consensus is er wel: volledige autonomie, waarbij machines geheel zonder menselijk ingrijpen doden bepalen, wil geen enkel land.