Raad voor Cultuur wil wetgeving om artistieke vrijheid te beschermen

In dit artikel:

De Raad voor Cultuur waarschuwt dat de artistieke vrijheid in Nederland onder druk staat en pleit voor wettelijke bescherming van kunstenaars. Aanleiding zijn toenemende polarisatie en de opkomst van populistische geluiden, gecombineerd met intimidatie en zelfs persoonlijke bedreigingen richting makers en instellingen. Voorzitter Kristel Baele zei dat het gevaar groot is en kan toenemen.

De raad baseert zich op gesprekken met tientallen kunstenaars en bestuurders en signaleert dat de druk vooral uit de samenleving komt: groepen proberen voorstellingen, tentoonstellingen of makers onzichtbaar te maken — een vorm van censuur. Thema’s rond seksualiteit en lhbtq+ worden vaak het doelwit, maar ook conflicten zoals de oorlogen in Oekraïne en Gaza leidden tot boycotcampagnes tegen Russische, Israëlische of pro-Palestijnse artiesten. De raad benadrukt dat instellingen zelf moeten kunnen bepalen wie zij programmeren en dat de juridische ondergrens (strafrecht en de rechter) bepaalt wat niet kan.

Het advies bevat 17 aanbevelingen. De belangrijkste: de overheid moet actief zorgdragen voor artistieke vrijheid en het bestaande politieke non‑interventie‑beginsel (het Thorbecke‑principe) wettelijk verankeren — een maatregel die de raad omschrijft als “verhoogde dijkbewaking”. Daarnaast krijgt de culturele sector een rol om beter voorbereid te zijn op maatschappelijke discussies en het publiek meer bij het debat te betrekken. Meer aandacht voor kunst in het onderwijs moet begrip en weerbaarheid versterken.

De raad waarschuwt ook voor internationale voorbeelden, vooral uit de VS, waar politiek ingrijpen in programmering en benoemingen toeneemt. Conclusie: zonder extra waarborgen dreigt verdere inperking van de ruimte voor kunst en de veelstemmigheid die zij in de samenleving vertegenwoordigt.