Raad van State: voorstel om politieke partijen uit te sluiten 'te vergaande beperking'
In dit artikel:
De Raad van State heeft maandag geoordeeld dat partijen uitsluiten van verkiezingen vanwege een gebrek aan interne partijdemocratie een te vergaande maatregel zou zijn. Het advies is een reactie op een wetsvoorstel van D66-Kamerlid Joost Sneller en GroenLinks/PvdA-Kamerlid Mikal Tseggai dat politieke partijen zou moeten verplichten leden te hebben, zodat partijen zonder leden — zoals de PVV, die vooral rond leider Geert Wilders is georganiseerd — mogelijk van deelname uitgesloten kunnen worden.
Momenteel verlangen de regels alleen dat een partij als vereniging fungeert. De voorgestelde ‘Wet op de politieke partijen’, die volgt op aanbevelingen uit de staatscommissie-Remkes, zou ook moeten vastleggen wanneer een partij verboden kan worden en eisen dat leden invloed hebben op kandidatenlijsten en verkiezingsprogramma’s. De Raad van State erkent dat de Grondwet ruimte biedt om de interne organisatie van partijen te regelen, maar waarschuwt dat veel vrijheid voor partijen essentieel is en dat ingrijpen zwaar moet worden onderbouwd — iets wat de Kamerleden volgens het advies onvoldoende hebben gedaan.
Praktische bezwaren spelen mee: veel normen in het voorstel zijn nog vaag uitgewerkt, waardoor handhaving lastig wordt. De beoogde onafhankelijke toezichthouder Napp zou in een kwetsbare positie komen en mogelijk conflicteren met de Kiesraad, bijvoorbeeld als een partij na uitsluiting naar de rechter stapt terwijl de Kiesraad al de officiële uitslag moet vaststellen. Ook het verbod op blanco lijsten — bedoeld om omzeiling van de partijregels te voorkomen — roept vragen op.
De Raad stelt voor om, als politieke wil bestaat, de interne partijdemocratie wél wettelijk te verankeren maar zonder het directe sanctie-instrumentarium dat Sneller en Tseggai voorstelden. Dat kan echter leiden tot regels die makkelijk te omzeilen zijn. Sneller zegt door te willen werken aan het amendement omdat regels zonder handhaving volgens hem weinig effect hebben. Of de wijziging na dit kritische advies voldoende steun in de Tweede Kamer krijgt, is onduidelijk; eerdere soortgelijke moties haalden nog geen meerderheid, maar met extra partijen zou dat kunnen veranderen.