Q&A | Kan AOW-leeftijd volgens coalitieplan ook dalen? 'Geen jojo-effect'

In dit artikel:

D66, CDA en VVD presenteerden vrijdag hun coalitieakkoord met ingrijpende voorstellen voor sociale zekerheid, onderwijs, opvang, woningbeleid en asiel. Politiek verslaggever Priscilla Slomp beantwoordde lezersvragen over de belangrijkste punten en de praktische gevolgen.

Pensioenen en AOW
De partijen willen de AOW-leeftijd voortaan één-op-één laten stijgen met de levensverwachting: waar nu een toename per jaar leidt tot een verhoging van acht maanden, wordt dat een volle twaalf maanden. De huidige wet verbiedt het verlagen van de AOW-leeftijd, dus een daling als de levensverwachting terugloopt is nu niet voorzien. De koppeling blijft gelden voor de algemene levensverwachting; er komt geen geslachtsdifferentiering.

Arbeidsongeschiktheid en werkloosheid
Het coalitieakkoord zet in op een herziening van het stelsel voor ziekte en arbeidsongeschiktheid, dat volgens de partijen onhoudbaar is geworden. De WW wordt ingekort van twee naar één jaar. In samenhang daarmee worden WIA-uitkeringen versoberd: mensen krijgen volgens het akkoord slechts één jaar recht op 70 procent van het oude loon. De IVA-uitkering, bedoeld voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten (nu 75% van het laatste loon), verdwijnt en wordt verlaagd naar 70 procent.

Onderwijs
Tegen de trend van eerdere bezuinigingen wil de nieuwe coalitie juist extra investeren in onderwijs. Vanaf 2027 komt er 1 miljard extra, oplopend naar 1,5 miljard in latere jaren. De nadruk ligt op basisvaardigheden (lezen, rekenen, schrijven), versterking van het mbo en meer geld voor onderzoek en wetenschap; de precieze verdeling is nog onduidelijk.

Kinderopvang en toeslagen
Het plan om kinderopvang voor werkende ouders vrijwel gratis te maken blijft staan: vanaf 2029 moet dat gerealiseerd zijn. Tegelijk willen de partijen de kinderopvangtoeslag afschaffen en financiering voortaan direct regelen als onderdeel van een bredere vereenvoudiging van het toeslagenstelsel.

Woningmarkt en hypotheekrenteaftrek
De fiscale behandeling van de eigen woning blijft ongewijzigd: de hypotheekrenteaftrek blijft bestaan, richtinggeven door de VVD om rust op de woningmarkt te bewaren.

Asiel en migratie
De coalitie neemt veel voorstellen van kabinet-Schoof over (mits goedgekeurd door de Eerste Kamer): invoering van een tweestatusstelsel, uitvoering van de asielnoodmaatregel, strengere gezinshereniging en afschaffing van de verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd. Bij grote instroom willen de partijen extra beperkende maatregelen, waaronder een tijdelijke asielstop voor bepaalde groepen. Uiteindelijk streven zij naar een nieuw stelsel waarbij asielprocedures buiten de EU plaatsvinden en erkende vluchtelingen via hervestiging over lidstaten worden verdeeld.