Q&A | Kan het hantavirus muteren en een pandemie worden? 'Totaal niet zoals corona'

In dit artikel:

Aan boord van cruiseschip MV Hondius werd recent besmetting met het Andes-hantavirus gemeld. Viroloog Danny Noack, die jarenlang onderzoek doet naar hantavirussen, beantwoordt veelgestelde lezersvragen en plaatst de situatie in perspectief.

Pandemierisico en overdracht
Het risico dat deze uitbraak het begin van een nieuwe wereldwijde pandemie vormt, wordt door Noack als zeer klein ingeschat. Hantavirussen verspreiden zich normaal vooral van knaagdier naar mens; mens-op-menstransmissie is ongebruikelijk. Het Andesvirus is een uitzonderingen omdat het wél in sommige gevallen tussen mensen kan overspringen (geïdentificeerd bij een uitbraak in Argentinië in 2018–2019). De geïsoleerde, drukbevolkte omgeving van een cruiseschip verhoogt echter de aandacht: mensen delen ruimtes en oppervlakken, maar het is nog niet met zekerheid vastgesteld of er op MV Hondius daadwerkelijk overdracht tussen mensen plaatsvond.

Incubatie en besmettelijkheid
De incubatietijd van dit hantavirus varieert sterk: van enkele dagen tot maximaal zo’n veertig dagen. Daardoor is het lastiger en langzamer om een volledig beeld van de uitbraak te krijgen dan bij bijvoorbeeld corona. Exact vanaf wanneer een besmet persoon anderen kan aansteken en hoelang iemand besmettelijk blijft, is nog onduidelijk doordat mens-op-mensbesmetting zo weinig voorkomt en weinig onderzocht is.

Wat betekent ‘nauw contact’?
Bij het Andesvirus lijkt overdracht vooral voor te komen bij langdurig en intiem contact: seksueel contact, samen in hetzelfde bed slapen of dicht gezamenlijk eten en samenleven. Er bestaan geen gedetailleerde wetenschappelijke studies die precies aangeven welke handelingen de grootste risico’s geven.

Mutaties en R-waarde
De kans op een gevaarlijke mutatie die het virus massaal mens-op-mens laat verspreiden, wordt als klein gezien. Hantavirussen zijn over het algemeen stabieler dan luchtwegvirussen zoals SARS-CoV‑2, en omdat het aantal infecties nu beperkt is, is de mutatiekans ook kleiner. Onder onderzoek uit het verleden ligt de basisreproductiegetal (R) van het Andesvirus rond 2 zonder maatregelen; bij inzet van isolatie, bron- en contactonderzoek en beschermingsmaatregelen daalde dat in eerdere uitbraken onder 1, waarna de uitbraak vanzelf afnam.

Behandeling en vaccinatie
Er is geen specifiek, goedgekeurd vaccin of antiviraal middel beschikbaar. Er lopen wel kandidaatvaccins in onderzoek, maar ontwikkeling is traag. Redenen: hantavirusinfecties zijn relatief zeldzaam wereldwijd, waardoor financiering en onderzoeksprioriteit beperkt zijn, en onderzoek stelt hoge biosafety-eisen waardoor het niet in elk lab mogelijk is.

Waarom zoveel media-aandacht?
Het Andesvirus trekt extra aandacht omdat het het enige bekende hantavirus is dat mens-op-mensoverdracht heeft laten zien en omdat infecties ernstig kunnen verlopen met relatief vaak dodelijke uitkomsten bij zeer zieke patiënten. De combinatie van zeldzaamheid, ernst en de ongewone setting (internationale wateren, een cruiseschip) verklaart de intensieve berichtgeving.