PvdA: van verheffingsideaal naar parlementaire vuilnisbelt
In dit artikel:
Op 30 september, in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van vorig jaar oktober, gaf Frans Timmermans nog een energieke boodschap af. Twee jaar eerder was de PVV verrassend groot geworden; de daaropvolgende coalitie viel uiteen en PvdA en GroenLinks besloten eindelijk hun lang geplande fusie door te zetten. Bij de verkiezingen trokken de twee partijen één gecombineerde lijst, met Timmermans als een van de laatste prominente PvdA-kopstukken. De campagne van PvdA/GroenLinks werd echter fel en polariserend, met theatrale filmpjes en een retoriek die sterk tegen de PVV gericht was.
Tegelijkertijd koos D66 voor een opgewekte, positieve campagne onder leiding van Rob Jetten. Die strategie betaalde zich uit: D66 groeide naar 26 zetels en Jetten werd premier, terwijl PvdA/GroenLinks terugviel naar twintig zetels. Timmermans verdween na de eerste exitpolls geruisloos uit beeld en keerde niet terug in het publieke debat.
De PvdA/GroenLinks-campagne escaleerde in interne beroering toen op het partijcongres een motie van PvdA’er Kati Piri werd aangenomen die het leveren van middelen voor Israël’s Iron Dome verbood. Joodse PvdA-leden verlieten daarop zwaar aangedaan de zaal. Dat incident symboliseerde volgens het artikel hoe GroenLinkse ideeën in de PvdA zijn doorgedrongen en hoe het thema Gaza de verkiezingsstrijd vergiftigde. De campagne werd vergeleken met de gefaalde, wanhoop-achtige strategieën van buitenlandse progressieve partijen en leidde tot uitspraken en beschuldigingen die Joden in Nederland diep kwetsten.
Formeel krijgt de fusie binnenkort een naam: Progressief Nederland — waarin noch ‘Partij’ noch ‘Arbeid’ nog terugkomt — en het leiderschap ligt nu bij GroenLinkser Jesse Klaver. In de daaropvolgende gemeenteraadsverkiezingen bleek het linkse blok verder verzwakt: PvdA/GroenLinks verloor 138 zetels, terwijl onder meer FVD fors won.
De analyse in het stuk wijst verder dan campagnes of leiderschap: het verlies wordt gezocht in een groter historisch verhaal. De sociaaldemocratische traditie om op te komen voor de arbeider is volgens de auteur uitgehold; het linkse narratief verloor draagvlak toen het zich te veel bekeerde tot nieuwe, ideologische thema’s en de binding met traditionele achterbannen kwijtraakte.