Putdeksels Friendly Fire markeren plekken waar in juli 1943 bommen vielen op Amsterdam-Noord

In dit artikel:

In Amsterdam-Noord herinnert het kunstproject *Friendly Fire* aan de fatale geallieerde bombardementen van juli 1943, toen aanvallen op de Fokkerfabrieken aan de Papaverweg uitweken naar woonbuurten. Op de hoek van de Meeuwenlaan en de Fazantenweg ligt sinds 2021 een gietijzeren putdeksel met een esculaap, bloemen, kruizen en namen: een markering van een plek waar toen bommen vielen en waar burgers omkwamen. Bij die aanvallen stierven ruim tweehonderd mensen; hun slachtoffers worden elk jaar op 17 juli herdacht op de Noorder Begraafplaats.

Het deksel is ontworpen door kunstenares Hester Oerlemans, met ideeën van leerlingen van twee scholen. Het maakt deel uit van een groter netwerk van inmiddels elf putdeksels verspreid door Noord, elk met een eigen beeld dat verwijst naar een specifieke gebeurtenis, zoals de B-17-bommenwerpers of de getroffen Ritakerk. Samen vormen ze een wandelroute langs plekken waar de oorlogsschade nog in gevels, straatpatronen en bouwdetails zichtbaar is.

Aan de randen van de deksels staan de namen van slachtoffers, alfabetisch verdeeld over de verschillende locaties. Daarbij hoort ook een boekje, een wandeling en een digitale lijst met slachtoffers. Volgens Stichting Historisch Centrum Amsterdam-Noord laat het project zien hoe de Duitse propaganda na het bombardement de geallieerden als schuldigen neerzette, terwijl de werkelijkheid veel complexer was: de bommen troffen vooral gewone bewoners in de straat.

De auteur wijst er wel op dat veel deksels inmiddels in slechte staat zijn. Door slijtage, vervaging en beschadiging door vuilniswagens en grofvuil raken de namen en beelden steeds moeilijker zichtbaar, wat wrang aanvoelt bij een monument dat juist herdenken en aandacht voor de slachtoffers moet bewaren.