Psycholoog Melissa (26) uit Groningen: 'Bang zijn voor vlinders wordt vaak verzwegen uit schaamte'

In dit artikel:

Ontwikkelingspsycholoog Melissa Alkema (26), werkzaam bij Psychologisch Centrum Leeuwarden en woonachtig in Groningen, zet sinds kort dode vlinders van dierenpark Wildlands in Emmen in bij de behandeling van mensen met een intense angst voor insecten — waaronder specifieke vrees voor vlinders, motten en libellen (lepidopterofobie). Ze gebruikt die exemplaren omdat vliegende insecten lastig voorspelbaar zijn en levende vlinders bovendien snel schade aan hun fragiele vleugels oplopen als je ze aanraakt. „Overleden insecten zijn zo handig,” zegt Alkema, omdat ze in de vriezer of koelkast bewaard kunnen worden en op elk moment ingezet kunnen worden zonder onverwachte bewegingen.

Alkema behandelt vooral kinderen en jongeren en werkt met verschillende methoden: bij trauma-achtergronden past ze technieken uit de traumatherapie toe; bij fobieën is exposuretherapie de kern. Die blootstelling verloopt stapsgewijs en speels — eerst plaatjes, collages en spelenderwijs informatie over nuttigheid, daarna verbeeldingsoefeningen met de ogen dicht, gevolgd door observatie van echte insecten in een potje en uiteindelijk aanrakingen wanneer het geen steekinsecten betreft. Door telkens kleine stappen te zetten leren cliënten dat de gevreesde uitkomsten meestal uitblijven. Doel is niet om mensen vlinders te laten waarderen, maar om hun angst zo te verminderen dat het dagelijks functioneren niet meer wordt belemmerd: weer op een terrasje kunnen zitten of kinderen die weer buiten durven spelen.

De reden waarom mensen bang zijn voor relatief onschuldige dieren zoals vlinders, is verschillend: sommige mensen schrikken van onverwachte bewegingen, anderen hebben een afkeer van harige of ‘kriebelige’ pootjes, en veel fobieën volgen op een nare ervaring zoals een steek of het zien van iemand anders die is gestoken. Angsten kunnen bovendien overgeneraliseren naar andere insecten. Omdat de angst vaak schaamte oproept, wordt lepidopterofobie weinig gemeld en zoeken weinig mensen hiervoor professionele hulp; velen vermijden simpelweg plekken met veel vlinders, zoals de vlindertuin in Emmen.

Alkema benadrukt dat behandelen niet altijd nodig is — veel mensen leven prima met enige insectenangst — maar voor wie in het dagelijks leven wordt beperkt, kan gerichte therapie veel opleveren. Extra context: exposuretherapie is internationaal een goed onderbouwde behandeling voor specifieke fobieën en heeft bij veel patiënten duurzame verbeteringen laten zien.