Psychologische operaties van de NCTV: hoe FVD stelselmatig wordt weggezet
In dit artikel:
De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) zette tijdens de coronacrisis psychologische beïnvloedingsmiddelen in en heeft die praktijken niet gestaakt: het doelwit is verschoven. Uit duizenden vrijgegeven overheidsdocumenten blijkt dat de NCTV zich vanaf 2020 stevig in besluitvormingsnetwerken nestelde, meeschreef aan crisisnotulen, meeformuleerde aan coronamaatregelen en opdracht gaf aan het Land Information Manoeuvre Centre (LIMC) — een militaire eenheid die training ontving van de SCL-Group, het moederbedrijf van Cambridge Analytica.
Belangrijke constateringen uit de documenten: er was geen duidelijke wettelijke basis voor deze operaties. Interne discussies gingen over het creëren van een wettelijke grondslag of het accepteren van juridische risico’s; men koos voor het laatste en voerde de acties toch door. De NCTV had zelfs invloed op de Tijdelijke Wet Maatregelen Covid-19, wat bij medewerkers van VWS interne verontwaardiging opriep. Het LIMC produceerde wekelijks ‘Desinformation Weekly’-rapporten, waarvan de toekenning van desinformatie niet primair op feitelijke onjuistheid berustte maar op afwijking van het officiële overheidsstandpunt.
De documenten tonen ook samenwerking tussen LIMC, het Openbaar Ministerie en de politie, waardoor kritische burgers die zich op sociale media tegen beleid uitten regelmatige huisbezoeken en gerichte opsporing ondervonden. Neuroloog Jan Bonte noemt de onthullingen “razend interessant maar ook angstaanjagend gevaarlijk” en waarschuwt dat het systeem dissidenten uitsluit — niet nieuw in principe, maar nieuw in schaal en verfijning.
Centraal in de strategie staat het gebruik van mentale labels. Termen als ‘complotdenker’, ‘extreemrechts’ of ‘nazi’ werken voordat mensen argumenten hebben overwogen; wie labels beheerst beïnvloedt de publieke perceptie. De werkwijze: label vaststellen, koppelen aan een dreigingsanalyse, laten overnemen door politici en media als schijnbaar neutrale vaststelling, en vervolgens de maatschappelijke reactie als bewijs aanvoeren. Voor Forum voor Democratie (FVD) werd volgens de dossiers een escalatieladder toegepast: van ‘rechts-extremistisch’ via ‘gevaarlijk voor de democratie’ naar het zwaarste etiket ‘nazi’. Woorden als ‘omvolking’ en ‘remigratie’ werden formeel als rechts-extremistisch bestempeld, niet vanwege geweld maar vanwege het taalgebruik.
In mei werd dit patroon zichtbaar toen FVD in peilingen stijging liet zien: binnen dagen volgde in de Tweede Kamer een breed gedragen aanval, waarbij zowel progressieve partijen als VVD en CDA het NCTV-frame aannamen. Politieke motieven spelen mee (elektoraal positioneren), maar ook structurele belangen: de NCTV valt onder Justitie en Veiligheid, historisch een VVD-ministerie, wat vragen oproept over institutionele belangenverstrengeling.
De aanpak lijkt effectief zolang het publiek het oordeel van instanties accepteert, maar door ervaringen tijdens de pandemie (zoals misleidende informatie over mondkapjes en een avondklok zonder solide juridische basis) heeft de NCTV veel geloofwaardigheid verloren. Daardoor neemt het draagvlak voor haar etikettering af en rijst de vraag hoe duurzaam deze labelstrategie op langere termijn zal blijven werken.