Psychiater Esther van Fenema: 'Jutta valt ten prooi aan een moderne heksenjacht'

In dit artikel:

Vrouwen die luid, sexy of eigenzinnig optreden krijgen meteen een krappe publieke kijker—ze worden harder beoordeeld dan hun mannelijke collega’s zodra ze hun ruimte opeisen of niet gehoorzaam zijn. Recent voorbeeld: schaatster Jutta Leerdam, die goud behaalde op de Winterspelen in Milaan, maar naast lof ook te maken kreeg met een online heksenjacht gericht op haar privéleven en haar omgang met de pers. Zulke aanvallen zien we vaker bij zichtbare vrouwen als Soundos El Ahmadi, Sigrid Kaag en Sylvana Simons: vrouwen die zich nadrukkelijk laten horen en daardoor buiten traditionele verwachtingen vallen.

De auteur plaatst dit in historisch perspectief: wanneer vrouwen autonomie of invloed verwerven, stuit dat vaak op vijandigheid — van de veroordeling en verbranding van Jeanne d’Arc in de vijftiende eeuw tot de tegenstand tegen Aletta Jacobs bij de strijd om stemrecht en de arrestatie van Rosa Parks tijdens de Amerikaanse rassenscheiding. Zulke voorbeelden laten zien dat maatschappelijke macht en gendernormen vaak botsen wanneer vrouwen zich niet laten insluiten.

Psychologisch wordt een deel van dit gedrag toegeschreven aan temperament en persoonlijkheidskenmerken (Big Five): wie hoog scoort op extraversie en openheid en laag op meegaandheid is sneller zichtbaar, directer en minder geneigd zich aan te passen. Ook een persoonlijke herinnering — de overgrootmoeder die in 1909 een wereldreis maakte — illustreert dat individuele drang naar zelfstandigheid zich steeds opnieuw manifesteert, ook tegen sociale verwachtingen in.

Conclusie: de afkeer van opvallende, autonome vrouwen is diepgeworteld en deels verankerd in oude machtsstructuren en evolutionaire reacties op het onvoorspelbare. Desondanks zijn zulke vrouwen cruciaal voor verandering, en hun bekritisering is geen legitieme reactie op hun zichtbaarheid.