Provinciale stemmen zijn verfrissend en noodzakelijk voor de literatuurkritiek in Nederland | opinie

In dit artikel:

Lucas Zandberg wijst op een ingrijpende wijziging in de manier waarop NBD/Biblion recensies selecteert voor Literom, de veelgebruikte digitale databank die door scholen, bibliotheken en boekenliefhebbers wordt geraadpleegd. In 2023 heeft de organisatie besloten uitsluitend nog recensies uit landelijk gerichte kranten automatisch op te nemen; bijdragen uit regionale dagbladen komen alleen in aanmerking wanneer ze expliciet ‘regio-gedreven’ zijn. Deze wijziging werd weinig publiekelijk bekendgemaakt maar heeft grote gevolgen voor de zichtbaarheid van literaire kritiek buiten de Randstad.

Literom fungeert als overzichtsbron voor recensies en interviews; scholieren en docenten gebruiken het dagelijks om zich te oriënteren op nieuw verschenen boeken. Door regionale recensies grotendeels buiten te sluiten verdwijnen besprekingen uit titels als Dagblad van het Noorden of De Limburger uit dat overzicht, ook wanneer dezelfde stukken inhoudelijk van gelijke kwaliteit zijn als recensies in bijvoorbeeld NRC of de Volkskrant. Zandberg illustreert dat precies dezelfde recensie wél zou worden opgenomen als die in een landelijk dagblad had gestaan, maar niet wanneer zij in een regionale krant verschijnt.

NBD/Biblion verdedigt het beleid met termen als ‘diversiteit’ en ‘pluriformiteit’, maar volgens Zandberg leidt de maatregel juist tot een verschraling: regionale redacties worden gereduceerd tot leveranciers van lokaal folklore en krijgen alleen aandacht als hun teksten over plaatselijke onderwerpen gaan. Dat zet schrijvers en critici onbedoeld onder druk om zich op hun eigen regio te richten om opgenomen te worden, wat de literaire verscheidenheid en de onafhankelijke beoordeling van werk kan aantasten.

Zandberg benadrukt dat provinciale kritiek vaak frisser en onafhankelijker is doordat die minder wordt gegijzeld door het “ons‑kent‑ons”-circuit dat in de Randstad sterker aanwezig kan zijn. Hij waarschuwt dat het weghalen van die stemmen uit een centrale databank leidt tot een eenzijdig overzicht voor lezers, bibliotheken en vooral scholieren, die zo een vertekend beeld krijgen van wat er in de Nederlandse literatuurwereld gebeurt. Dit is volgens hem geen Calimeroklacht, maar een zaak van serieus genomen worden: wanneer kwaliteit afhankelijk wordt gemaakt van verschijningsplaats, bepalen vooral Randstedelijke media wie er meetellen. Zandberg roept op om alert te blijven op dit soort stilzwijgende normalisaties van macht en zichtbaarheid in de literaire infrastructuur.