Protesten in Iran worden bloediger: 'Gaat richting kantelpunt'
In dit artikel:
In Iran zouden de afgelopen drie dagen honderden mensen zijn gedood of gewond geraakt; artsen in meerdere ziekenhuizen melden dat ze worden overspoeld met gewonden. Beelden die naar buiten druppelen tonen gemaskerde demonstranten en branden, maar een brede inkijk wordt bemoeilijkt doordat het internet grotendeels is afgesloten. Alleen enkelen met toegang tot satellietdiensten zoals Starlink kunnen nog informatie delen.
Midden-Oosten-correspondent Pepijn Nagtzaam wijst erop dat de afschakeling van internet twee doelen dient: het buitenland buiten beeld houden en binnenlandse communicatie en organisatie van protesten bemoeilijken. Daardoor is het onduidelijk hoe omvangrijk de verspreide demonstraties zijn — ze kunnen per locatie variëren van honderden tot tienduizenden deelnemers. De protesten missen één uniforme eis; ze bundelen uiteenlopende ontevredenheid: economische ellende, verlangen naar politieke verandering en in sommige gevallen een oproep tot het einde van het ayatollah-regime. De gevestigde oppositie opereert grotendeels vanuit het buitenland, wat de organisatie vanuit binnenland bemoeilijkt.
De afgelopen dagen escaleert het geweld zowel van demonstranten als van veiligheidstroepen, en er komen berichten over ‘grote confrontaties’ waarbij ook een niet nader genoemd aantal leden van veiligheidsdiensten is gedood. De Iraanse staat grijpt naar hardhandige middelen om opstanden neer te slaan — een patroon dat al zichtbaar was tijdens eerdere golfen van protest, met name na de dood van Mahsa Jina Amini in 2022. Die beweging leidde toen tot minstens 551 doden en bijna 20.000 arrestaties.
Politieke leiders reageren voorspelbaar: de Iraanse president beschuldigt volgens staatstelevisie ‘terroristen’ met buitenlandse banden van het aansturen van de onrust. Buitenlandpolitiek voegt een extra laag toe: oud-president Trump waarschuwt dat de VS kunnen ingrijpen als onschuldige demonstranten worden gedood, en The New York Times meldde dat Washington verschillende opties overweegt — mogelijk in overleg met Israël — zonder dat een definitieve beslissing bekend is. Dergelijke militaire acties zijn dubbelzinnig qua effect: ze kunnen het regime verzwakken, maar ook leiden tot versterkt anti-Amerikaans sentiment onder de bevolking.
Analisten noemen de huidige situatie een omslagpunt. Als de staat extreem geweld inzet, kan dat óf leiden tot grotere volkswoede en verdere mobilisatie, óf mensen zo afschrikken dat straatprotest stokt uit vrees voor dood, verwonding of gevangenschap. De precieze uitkomst blijft ongewis zolang betrouwbare informatie schaars is door de communicatiestop.