Prof. Jaap Hanekamp: "Het stikstofbeleid is STAATSTERREUR"
In dit artikel:
Chemicus en voormalig hoogleraar Jaap Hanekamp uit scherpte in een recent interview met Indepen Nieuws de wetenschappelijke grondslag van het Nederlandse stikstofbeleid aan. Hij richt zijn pijlen vooral op het rekeninstrument AERIUS en het onderliggende OPS-model, dat in Nederland gebruikt wordt om uitstoot, atmosferisch transport en uiteindelijke depositie van stikstof op natuurgebieden te berekenen — uitkomsten die bepalen of boeren, bedrijven en bouwprojecten vergunning krijgen.
Hanekamp stelt dat AERIUS een schijnprecisie oplevert: het model geeft ogenschijnlijk exacte getallen (bijv. mol/ha/jaar), terwijl emissies schattingen zijn, transportprocessen complex en depositieberekeningen grote onzekerheden kennen. Volgens hem worden die onzekerheden structureel verzwegen, waardoor bestuurders en rechters beslissingen nemen alsof het harde feiten zijn. Als lid van de commissie-Hordijk, die na de vernietiging van het Programma Aanpak Stikstof (PAS) in 2019 de wetenschappelijke onderbouwing onderzocht, wijst hij erop dat validatiestudies van OPS moeilijkheden laten zien bij het nauwkeurig reproduceren van gemeten data. Deze studies waren aanvankelijk niet vrij beschikbaar en zijn pas via de Wet open overheid openbaar geworden.
Hanekamp benadrukt dat de problematiek niet per se voortkomt uit persoonlijke onkunde van wetenschappers, maar uit terughoudendheid in het publieke debat en institutionele afhankelijkheden van overheidsfinanciering. Publiekelijk leggen deskundigen volgens hem te weinig nadruk op wat hun modellen níet kunnen. Bestuurders doen te vaak een beroep op de redenering dat AERIUS “het beste is wat we hebben”, iets wat Hanekamp onvoldoende vindt voor individuele vergunningverlening — hij trekt een parallell met de toeslagenaffaire, waar modelmatige beoordelingen grote maatschappelijke gevolgen hadden.
Daarnaast betwijfelt hij de dominante rol van stikstof binnen het Nederlandse natuurbeleid: de EU signaleert honderden drukfactoren op natuur, maar Nederland concentreert zich vrijwel exclusief op depositie. Ook de veelheid aan kleine Natura 2000-gebieden met strenge instandhoudingsdoelen speelt volgens hem een rol in het scheppen van een vertekend probleembesef. Politieke voorstellen zoals halvering van de veestapel ziet hij als poging om modelmatige uitkomsten in de werkelijkheid te forceren.
Hanekamp waarschuwt voor wat hij “sciëntisme” noemt — het normatief inzetten van wetenschap om maatschappelijke inrichting te sturen — en vergelijkt het dominante crisisdenken met dossiers als corona en klimaat. Zijn oproep: beleid dat grote gevolgen heeft moet rusten op robuuste, transparant gecommuniceerde kennis, onzekerheden expliciet benoemen en maatregelen proportioneel en menselijk van toon houden.