Problemen in onderwijs stapelen zich op: basisvaardigheden blijven steken en toename meldingen fysiek geweld
In dit artikel:
De jaarlijkse Staat van het Onderwijs van de Onderwijsinspectie schetst een stelsel dat onder druk staat: noodzakelijke verbeteringen in taal, rekenen en burgerschap komen niet van de grond, bijna de helft van de mbo‑opleidingen (44%) voldoet niet aan de basiskwaliteit, en regionale ongelijkheden worden groter.
Nationaal beeld: in het basisonderwijs liggen de resultaten redelijk stabiel en terug op pre‑covidniveau, maar in de onderbouw van het voortgezet onderwijs dalen al jaren scores voor leesvaardigheid, woordenschat en rekenen — vooral op het vmbo. In het mbo blijkt dat ongeveer een derde van de mbo‑2‑gediplomeerden niet het vereiste taalniveau 2F haalt, wat betekent dat veel studenten hun opleiding verlaten met een te laag taalniveau. De inspectie wijst als belangrijke oorzaken op onvoldoende begeleiding naar het diploma, gebrekkige monitoring van uitval en studievertraging, en onzorgvuldige examenbewaking.
Veiligheid en gedrag: meldingen van fysiek geweld op scholen nemen toe. In schooljaar 2024–2025 registreerde de inspectie 2.754 meldingen van fysiek geweld tussen leerlingen in het basisonderwijs — honderden meer dan twee jaar eerder. Hoewel meldingsbereidheid kan stijgen, is de trend zorgelijk; online conflicten verergeren situaties doordat grenzen tussen offline en online vervagen. De inspectie roept de overheid op te onderzoeken of een socialemediaverbod voor onder 15‑jarigen zinvol is.
Regionale scheeftrekking: in de Randstad worden schooladviezen na doorstroomtoetsen veel vaker opgehoogd dan in het noorden en oosten (88% versus 68% bij bijstelling), en die verschillen blijven zichtbaar in latere schoolloopbanen: meer leerlingen in noord/oost belanden in leerjaar 3 op vmbo terwijl ze vmbo/havo‑advies hadden.
Doorstroom en uitstroom: positief is dat het aantal voortijdig schoolverlaters in het mbo twee jaar daalt, maar in het voortgezet onderwijs stijgt het aantal verlaten vooral bij het vmbo; in 2023–2024 verlieten ruim 4.400 leerlingen voortijdig. Schoolleiders ervaren grote werkdruk door administratie, personeelstekorten en regeldruk — PwC noteert een toename van regels met 236% in twintig jaar — waardoor onderwijskundig leiderschap onder druk staat.
Reacties: inspecteur‑generaal Alida Oppers noemt de uitkomsten teleurstellend, en minister Rianne Letschert benadrukt de aanwezige passie in het veld en het gezamenlijke belang om de kwaliteit te verbeteren. De inspectie signaleert dat zonder minder regeldruk, betere begeleiding en scherp toezicht op examens de broodnodige kwaliteitsimpuls uitblijft.