Primeur: priemvetmuur na 73 jaar terug van weggeweest

In dit artikel:

Tijdens een excursie van de Nederlandse Entomologische Vereniging op 6 juni op de Sallandse Heuvelrug is priemvetmuur (Sagina alexandrae) gevonden. De plant was sinds 1953 niet meer in Nederland waargenomen en geldt daarmee als herontdekt na 73 jaar. De exacte vindplaats wordt vanwege de kwetsbaarheid van de soort voorlopig geheimgehouden.

De vondst werd gedaan op een vochtige plek in een recent aangelegde stuifkuil. Staatsbosbeheer heeft sinds 2020 verspreid over de heide 144 zandplekken gemaakt door de voedselrijke bovenlaag af te graven. Die plekken bieden leefruimte aan onder meer bodemnestelende insecten en zandhagedissen. Op de Sallandse Heuvelrug, het grootste aaneengesloten droge heidegebied van West-Europa, wordt bovendien al sinds 1985 bos omgevormd tot heide. Op de locatie van de vondst stond in 2019 nog naaldbos.

Priemvetmuur is te herkennen aan de relatief grote bloemen, gesteelde klierharen en lange naalden aan de punt van de blaadjes. In een vlak van twee bij één meter werden ongeveer 250 exemplaren geteld. De soort groeit daar op voedselarme, zure, stenige en vochtige zandgrond, precies het type leefgebied dat door verdroging, verbossing en het verdwijnen van heide zeldzaam is geworden. Een invasieve mossoort, grijs kronkelsteeltje, vormt wel een risico omdat die open zand kan laten dichtgroeien.

Hoe de plant op de Sallandse Heuvelrug terechtkwam, is onbekend. Een herkomst uit tuinplanten ligt niet voor de hand, omdat de wilde planten duidelijk verschillen van verkochte cultivars en er geen nabije introductiebron is. Ook overleving in de bodem lijkt onwaarschijnlijk, omdat de zaden hooguit één tot vijf jaar kiemkrachtig blijven. Waarschijnlijk is de soort recent vanuit het buitenland aangevoerd, maar bewijs daarvoor ontbreekt. De toekomst hangt af van het open en vochtig houden van de stuifkuilen. De populatie wordt gemonitord; gericht natuurbeheer kan de plant mogelijk laten standhouden en zich naar andere geschikte plekken laten uitbreiden.