Preventie in de zorg: minste kosten, grootste impact

In dit artikel:

In Nederland gaat het grootste deel van de publieke uitgaven naar behandeling: afhankelijk van de definitie tot circa €155 miljard per jaar voor ziekenhuizen, langdurige zorg, medicijnen en personeel. Tegelijkertijd gaat er nog geen €2 miljard naar preventie. Dat scheefgroeibeeld legt een TNO-rapport Leefstijlgeneeskunde (oktober 2025) bloot en vormt de kern van de kritiek in dit opiniestuk van een onderzoeker verbonden aan Christelijke Hogeschool Ede en Nyenrode.

De boodschap: gezondheid ontstaat in gezinnen, vriendschappen en stabiele sociale relaties — niet in de operatiekamer. Decennialang onderzoek toont dat liefdevolle, stabiele relaties sterke beschermers zijn voor gezondheid, welzijn en arbeids­deelname; ze verlagen zorggebruik, criminaliteit en schooluitval. Toch ontbreken zulke sociale investeringen vrijwel geheel in begrotingen en bekostigingsstructuren. Preventieve interventies die wel structurele financiering krijgen, moeten strikt binnen bestaande zorgkaders passen (bijvoorbeeld bepaalde leefstijlprogramma’s), terwijl langdurige leefstijlcoaching voor voeding, beweging, stress en gedragsverandering nauwelijks structureel wordt gefinancierd omdat de baten vaak “ergens anders” terechtkomen.

Het rapport en de auteur pleiten voor integratie van leefstijl en preventie in zowel zorg als beleid: dat zou duurzame gezondheidswinst opleveren, ziekte en zorgkosten verminderen en maatschappelijke opbrengsten zoals minder verzuim en hogere participatie vergroten. Zonder die koersverandering — blijven denken in behandelingen en het medisch laten oplossen van wat eigenlijk een maatschappelijk vraagstuk is — dreigt de rekening door te lopen; prognoses wijzen richting bijna €200 miljard zorgkosten in 2050. De conclusie: het ontbreekt niet aan geld maar aan richting en hernieuwde prioritering van preventie en sociale investeringen.