Presentator Sonja Barend (1940-2026) was 'de koningin van de talkshow'
In dit artikel:
Tv-presentator Sonja Barend, die gisteren op 86‑jarige leeftijd overleed, was decennialang een vaste waarde op de Nederlandse televisie en werd gezien als de onbetwiste stem van de praatshowcultuur. Vanaf de jaren zeventig bouwde ze een carrière op bij de VARA en werd ze bekend door programma’s als Het programma van Sonja en..., Sonja’s Goed Nieuws Show en de lange reeks Sonja op...; later presenteerde ze met Paul Witteman het dagelijkse Barend en Witteman. Haar optreden leverde haar in 1999 de bijnaam “koningin van de talkshow” op, uitgedeeld door Adriaan van Dis.
Barend profileerde zich als boodschapper van onderwerpen die andere programma’s meden. Met eindredacteur Ellen Blazer maakte ze gesprekken mogelijk over taboes en actuele maatschappelijke kwesties: van aids-patiënten en trans vrouwen tot sekswerkers, incestslachtoffers en zelfs criminelen. Die directe stijl bracht haar enorme kijkcijfers — soms meer dan vijf miljoen kijkers — maar ook felle kritiek, vooral uit rechtse hoek, omdat haar mening vaak doorklonk en ze soms politiek bedeelde gasten uitnodigde (bijvoorbeeld een hele uitzending met premier Den Uyl in 1977). Een omstreden voorbeeld uit 1985 was haar gesprek met crimineel Stanley Hillis, dat tot verontwaardiging leidde bij justitie en politie.
Privé kende Barend een moeilijke jeugd: haar biologische vader, David Barend, werd in 1942 door Nederlanders uit huis gehaald en omgebracht in Auschwitz; zij leerde dat pas later. Haar relatie met haar stiefvader was slecht, ze liep op zestienjarige leeftijd van huis weg, volgde de avond-hbs en kwam via werkervaring bij een beroepskeuzebureau in aanraking met de omroepwereld. Ze werkte eerst als omroepster bij de NTS, stage liep bij de VARA en presenteerde vroeg in haar loopbaan jeugdprogramma’s. In 1968 trouwde ze met Ralph Inbar; ze woonde enige tijd in Israël en presenteerde er programma’s in het Hebreeuws, maar het huwelijk eindigde na drie jaar.
De samenwerking met Ellen Blazer was bepalend: Blazer was lange tijd haar vaste eindredacteur en verklaarde mede het succes van de formats. Toen Blazer midden jaren negentig met pensioen ging, besloot Barend niet door te gaan met de populaire talkshows zonder haar. In 2006 nam ze officieel afscheid van televisie; bij die gelegenheid werd ze benoemd tot officier in de Orde van Oranje‑Nassau en trok ze in 2007 de Ere‑Zilveren Nipkowschijf aan. In 2009 werd de Sonja Barend Award ingesteld, een prijs voor het beste tv‑interview, die ze jarenlang zelf uitreikte. Eenmalig keerde ze terug in 2011 om die prijs uit te reiken tijdens een televisieherdenking.
In haar memoires Je ziet mij nooit meer terug (2017) sprak Barend openlijk over het lot van haar vader en over haar strijd tegen terugkerende kanker. Haar handelsmerk — onder meer de vaste afsluiting “Voor straks, lekker slapen en morgen gezond weer op” — en haar bereidheid om ongemakkelijke onderwerpen te brengen, markeerden een omslag in de Nederlandse televisie: ze vergrootte de publieke ruimte voor moeilijke thema’s en beïnvloedde generaties verslaggevers en gespreksleiders. Haar nalatenschap leeft voort in de programmavorm die zij populair maakte en in de jaarlijkse prijs die haar naam draagt.