Premier Dick Schoof vertrekt: dat hij zelf toppoliticus was geworden, leek nooit echt tot hem door te dringen
In dit artikel:
Op dinsdag 16 december 2025 zat partijloze premier Dick Schoof voor het laatst in een plenair Kamerdebat over een Europese top. FVD’er Ralf Dekker had een motie ingediend om de Nederlandse hulp aan Oekraïne te stoppen; Schoof antwoordde dat het kabinet die motie zou “ontraden”. Niemand in de Kamer maakte daar vlak daarna duidelijk dat dit zijn laatste grote optreden zou zijn. Op korte termijn draagt hij het premierschap over aan Rob Jetten: aanstaande maandag zal Schoof op het ministerie van Algemene Zaken Jetten de hand schudden en afscheid nemen.
Schoof, bijna 69, stond vanaf het begin van zijn premierschap in een bijzondere positie: als ongebonden, voormalig topambtenaar trad hij aan met de belofte dienstbaar te blijven aan de coalitie en de internationale reputatie van Nederland te bewaken. In kleine kring zei hij ooit dat hij “veel liever grijs dan kleurrijk” wilde zijn — een rol die hem paste als carrière-ambtenaar, maar in de harde Haagse politiek uiteindelijk zijn werk tegenwerkte. Waar Rutte als partijleider en VVD-politicus altijd rekening hield met zijn achterban, kon Schoof formeel onafhankelijk handelen; in de praktijk leidde dat er juist toe dat hij weinig stelling nam.
De politieke context versnelde zijn marginalisering. Nadat de PVV in juni 2025 uit het kabinet stapte en NSC in de zomer vertrok, bleef het kabinet alleen overeind door VVD en BBB en stond het op instorten. In die periode begonnen de vier overgebleven partijleiders het beleid richting te geven; ambtenaren en collega-politici kregen de indruk dat Schoof weinig tegenwicht bood en zich als voormalig topambtenaar aanpaste in plaats van te sturen. Daardoor raakte hij steeds minder politiek relevant: hij verscheen nog op internationale tops en in discussies, maar in Den Haag “telde” hij nauwelijks meer.
Toch zijn er momenten waarin hij zichzelf wél liet gelden. Vorig voorjaar zag hij kans een pakket van 3,5 miljard euro voor Oekraïne door te drukken, wat intern tot strijd met PVV en BBB leidde. Buitenlandse optredens leken hem beter af te gaan dan het Binnenhof: hij reisde veel, stond rustiger tegenover collega-leiders en oogstte vaak waardering in bilaterale contacten. Zijn afscheid van collega-premiers was traditioneler; op de laatste EU-top voelde hij “een tikje weemoed” en kreeg hij warme begroetingen en afscheidsfilmpjes van partners.
Publieke perceptie en media maakten het lastig voor Schoof. Zijn nerveuze presentatie — veel gebaren, stopwoorden en aarzeling — werd vaak belachelijk gemaakt op televisie en in populaire media. Dat droeg bij aan het beeld van een experiment dat niet werkte: een partijloze premier die niet echt kon doorpakken en waarmee de Kamer zich moeilijk identificeerde. In Den Haag zal men achterblijven met de vraag of zo’n constructie nog eens herhaald wordt.
Privé verwacht Schoof zijn loopbaan internationaal te vervolgen; na de overdracht rijdt hij voor het laatst in zijn beveiligde auto naar huis. Zijn periode als premier wordt gekenmerkt door een mix van diplomatiek succes, binnenlandse onmacht en de vraag of onafhankelijkheid in de Haagse bestuurspraktijk houdbaar is.