Predikanten PKN laten zich niet graag labelen als gereformeerd, confessioneel of vrijzinnig: „De grenzen vervagen"

In dit artikel:

Predikanten binnen de Protestantse Kerk in Nederland voelen zich in 2025 steeds minder gebonden aan traditionele kerkelijke stromingen. Dat blijkt uit onderzoek van hoogleraar religiegeschiedenis Fred van Lieburg van de Vrije Universiteit Amsterdam, dat vorige week verscheen in *Kerk en Theologie*. Hij ondervroeg alle dienstdoende gemeentepredikanten van de PKN en zag dat de oude hokjes nog wel bestaan, maar veel minder scherp zijn dan vroeger.

Waar in de tijd van de Nederlandse Hervormde Kerk nog duidelijke richtingen als modern, ethisch, confessioneel en gereformeerd te onderscheiden waren, is het huidige beeld veel diffuser. Van Lieburg deelt de 1150 respondenten nu in zeven groepen in, variërend van vrijzinnig/oecumenisch tot gereformeerd/confessioneel. De grootste groepen zijn gereformeerd/confessioneel, confessioneel/evangelisch en protestants midden. Tegelijk blijkt dat veel predikanten zich niet meer exclusief aan één stroming verbinden, maar juist meerdere identiteiten combineren.

Volgens Van Lieburg heeft de kerk na de Tweede Wereldoorlog bewust geprobeerd de oude richtingenstrijd te vervangen door een model van modaliteiten en eenheid. Sinds de jaren zestig en zeventig is de PKN bovendien meer gaan functioneren als een netwerkkerk dan als een klassieke volkskerk. Jongere predikanten kiezen vaker voor brede omschrijvingen of helemaal geen label, mede doordat zij samen worden opgeleid aan de Protestantse Theologische Universiteit in Utrecht.

Het onderzoek laat ook zien dat predikanten elkaar steeds vaker vinden rond thema’s en acties, zoals pro-Palestinademonstraties of de Michaverklaring tegen extreemrechts, in plaats van via vaste stromingen. Regionale verschillen blijven wel zichtbaar: op de Veluwe is de gereformeerde traditie sterker aanwezig, terwijl in het noorden van het land krimp en breed kerkelijk draagvlak zwaarder wegen. Van Lieburg concludeert dat de klassieke richtingenstructuur feitelijk is verdwenen en dat de PKN in deze tijd een zelfbewustere, maar ook minder overzichtelijke kerk is geworden.