Praten met een overleden geliefde: kan AI helpen bij rouw of maakt het loslaten moeilijker?

In dit artikel:

Griefbots zijn chatbots die overleden geliefden nabootsen op basis van onder meer foto’s, namen, gesprekken, e-mails, stemopnames en video’s. Nabestaanden kunnen daardoor opnieuw met een digitale versie van de overledene praten. Volgens AI-expert Mieke De Ketelaere blijft zo’n bot echter slechts een beperkte weerspiegeling: menselijke warmte, geuren en andere aspecten van een relatie zijn niet digitaal te reproduceren.

Psychiater en rouwdeskundige Uus Knops begrijpt waarom mensen deze technologie gebruiken. Ook zonder AI proberen nabestaanden de band met een overledene te behouden, bijvoorbeeld door brieven te schrijven, tegen een foto te praten of oude geluidsopnames te beluisteren. Een rouwbot kan daar een nieuwe vorm van zijn en in sommige gevallen tijdelijke troost bieden. Knops verwijst naar een studiesituatie waarin ouders na het verlies van hun dochter via een boodschap, ingesproken door een acteur, geruststelling vonden en daarna verder konden.

Tegelijk waarschuwt Knops voor het risico dat mensen de dood gaan ontkennen en in het verlies blijven vastzitten. Rouwen betekent volgens haar voortdurend heen en weer bewegen tussen stilstaan bij het verlies en het opnieuw vormgeven van het eigen leven. Een kort gesprek dat helpt om daarna verder te gaan, verschilt daarom sterk van dagelijks gebruik waardoor iemand niet meer zonder de digitale versie van de overledene kan.

De Ketelaere wijst daarnaast op het ontwerp van chatbots. Ze gebruiken bijvoorbeeld wachttijd, tussenwerpsels en vervolgvragen om menselijke interactie na te bootsen en gebruikers langer in het gesprek te houden. Daardoor kunnen mensen vergeten dat ze met technologie praten. Of een griefbot gezond en helpend is, hangt volgens Knops daarom af van de context en het gebruik. Bewustzijn dat het om een computersysteem gaat, blijft essentieel.