Power to the peatlands! Download gratis de nieuwe veenmostekening van Jeroen Helmer.

In dit artikel:

Illustrator Jeroen Helmer maakte op verzoek van Natuurmonumenten en de Radboud Universiteit een nieuwe ecosysteemtekening over veenmos. De illustratie werd gepresenteerd tijdens de Europese conferentie Power to the Peatlands, die afgelopen week in Den Bosch plaatsvond. De bijeenkomst had als thema ‘Back to the Future: imagining tomorrow, acting today’ en bracht wetenschappers, beleidsmakers, natuurbeheerders en rewilders samen rond veenbeheer, natuurherstel en beleid. De lezingen zijn online terug te kijken.

De tekening laat zien waarom veenmos cruciaal is voor hoogveen. Het plantje kan tot twintig à veertig keer zijn eigen gewicht aan water vasthouden dankzij speciale cellen in zijn bladeren en stengels. Daardoor creëert het een vochtig milieu en kan het onafhankelijk van grondwater doorgroeien. Afgestorven delen blijven onder water en in zuurstofarm, verzuurd milieu grotendeels behouden. Zo groeit het veen boven op zijn eigen dode materiaal en blijft het functioneren als een spons. Door het jaarlijkse uitzetten en krimpen van het veen ontstaat de zogenoemde veenademhaling.

Nederland telt meer dan dertig soorten veenmos. Bultvormende soorten kunnen veenpakketten vormen die tot zeven meter hoog en kilometers breed worden. Op de bulten en in de natte laagten daartussen ontstaan bijzondere leefgebieden met onder meer dophei, zonnedauw, veenbes, wollegras en verschillende soorten veenmos. De zure, voedselarme omstandigheden bieden ruimte aan gespecialiseerde planten, insecten en vogels. Zo profiteren grondbroeders van het geringe aantal roofdieren en hebben larven van libellen, haften en kokerjuffers goede overlevingskansen in visloze veenmeertjes.

Het Nederlandse veenlandschap is door eeuwenlange ontginning sterk verstoord. Sinds de Romeinse tijd werd het ontwaterd voor landbouw en vanaf de middeleeuwen op grote schaal afgegraven als brandstof. Daardoor daalde het landschap, nam de kwetsbaarheid voor overstromingen toe en verdroogt het veen op veel plaatsen nog altijd door wateronttrekking. Bruin veenwater wijst op afbraak; daarbij komt veel CO₂ vrij. De afbraak van veen is inmiddels verantwoordelijk voor ongeveer vier procent van de nationale koolstofuitstoot.

Door verdroging en voedselrijkdom krijgen soorten als pijpenstrootje, berk en wilg meer ruimte, waardoor kenmerkende veenvogels verdwijnen. Maatregelen om water vast te houden leveren op sommige plekken inmiddels zichtbaar herstel op. De terugkeer van de kraanvogel is daarvan een voorbeeld. Ook soorten als adder, ringslang, slangenarend en zeearend maken deel uit van het herstellende ecosysteem.

De illustratie van Helmer, die hij samen met Jacob de Bruin van Natuurmonumenten ontwikkelde, is gratis te downloaden voor niet-commercieel gebruik. Daarbij moet de maker worden vermeld. Er is ook een Engelstalige versie beschikbaar. Helmer werkt al 37 jaar als illustrator voor ARK Rewilding Nederland; zijn natuurtekeningen worden internationaal gebruikt en zijn in veertien talen vertaald.