Politieke ondermijning van de democratische rechtsstaat

In dit artikel:

Nederland geldt nog altijd als democratische rechtsstaat, maar die staat volgens dit stuk onder toenemende druk. De auteur stelt dat de combinatie van democratie en rechtsstaat draait om inspraak, grondrechten, onafhankelijke rechters en het principe dat de overheid zich net zo goed aan de wet moet houden als burgers. Juist dat laatste komt volgens het artikel in gevaar door een motie die de Tweede Kamer op dinsdag 23 juni 2026 aannam.

Die motie riep de regering op om bij de screening van mobiele telefoons van asielzoekers door te gaan, ook al heeft de Raad van State herhaaldelijk geoordeeld dat dit zonder wettelijke basis niet mag. Het doorspitten van telefoons raakt aan het recht op privacy en kan alleen als er eerst een nieuwe wet komt, vastgesteld via regering, Tweede en Eerste Kamer en voorzien van advies van de Raad van State. Toestemming vragen aan asielzoekers is volgens toezichthouders geen echte oplossing, omdat zij in een afhankelijke positie verkeren en zich moeilijk kunnen verzetten.

Het artikel plaatst dit voorbeeld naast andere aantastingen van de rechtsstaat, zoals het toeslagenschandaal, omstreden grenspraktijken en beperkingen van het demonstratierecht. De centrale waarschuwing is dat het negeren van rechterlijke uitspraken en grondrechten niet alleen asielzoekers treft, maar iedereen: als de overheid zelf mag bepalen wanneer wetten en regels gelden, verdwijnt de rechtsstaat voor iedereen.