Politiek gevoelig onderzoek in Oostenrijk naar mysterieuze dood topambtenaar
In dit artikel:
Christian Pilnacek, tot voor kort de machtige chef van het Oostenrijkse strafrechtsdepartement en bekend als een ‘schaduwminister’ met nauwe banden binnen de conservatieve ÖVP, werd in oktober 2023 dood aangetroffen in een zijarm van de Donau. De omstandigheden rondom zijn overlijden zijn vanaf het begin omstreden: Pilnacek werd die avond dronken van de weg gehaald, keerde later naar huis terug en verliet zijn woning kort na 01.00 uur; uren later lag hij op zijn rug in ondiep water. Op de vindplaats waren voetafdrukken en verwondingen die volgens critici niet zonder meer bij een verdrinking passen, en een arts kon de doodsoorzaak aanvankelijk niet met zekerheid vaststellen.
Toch concludeerde de politie relatief snel dat sprake was van zelfdoding, waarna het strafrechtelijk onderzoek werd afgesloten en mogelijk cruciaal bewijsmateriaal niet grondig werd onderzocht. Diverse stukken raakten zoek of werden ontoegankelijk: een door Pilnacek altijd bij zich gedragen USB-stick met geheime documenten is spoorloos, zijn telefoon werd door zijn ex-partner en weduwe Caroline List met een gasbrander vernietigd, en zijn laptop belandde via tussenpersonen bij een journalist. De smartwatch van Pilnacek werd wel veiliggesteld, maar de gegevens werden pas na lang aandringen deels gedeeld met een parlementaire onderzoekscommissie; die gegevens suggereren dat hij al vroeg in de nacht in het water terechtkwam en dat zijn hartslag pas twee uur later stopte, en ze registreerden ook onbekende Bluetooth-apparaten in de buurt.
Vier uur vóór de vondst voerde Pilnacek een kort telefoontje van elf seconden met oud-bondskanselier Sebastian Kurz. Kurz sprak snel openlijk over suïcide en houdt vast aan die lezing. Pilnaceks weduwe reageerde bij de uitvaart fel: “Christian heeft zichzelf niet omgebracht,” zei zij, en zij vermoedt eerder een ongeluk in de context van een felle lastercampagne tegen hem.
Vanwege de vele onduidelijkheden zette het parlement – op initiatief van de rechts-radicale FPÖ – een onderzoekscommissie op die vooral kijkt naar de afhandeling van de zaak en mogelijke politiek-juridische inmenging. Recent verhoorde getuigen gaven deze week geen sluitende antwoorden; cruciale data ontbreken nog en meerdere getuigen zwijgen vanwege lopende smaadzaken. Politieke spanningen lopen hoog op: de FPÖ beschuldigt de ÖVP van obstructie, coalitiepartner NEOS wil Kurz horen (wat de ÖVP blokkeert), en er circuleren heimelijk opgenomen gesprekken waarin Pilnacek verwees naar inmenging door ÖVP-figuren.
De zaak Pilnacek legt de vinger op kwetsbare plekken in het Oostenrijkse bestel: geheime informatie, ondoorzichtige onderzoekskeuzes en politieke polariteit versterken het wantrouwen van burgers in justitie en politiek en houden de discussie over corruptie, macht en transparantie scherp.