Politiek dwarsboomt eigen toezichthouder statiegeld: 'We zijn minder effectief'

In dit artikel:

Bewindslieden van Infrastructuur en Waterstaat hebben de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) tussen 2023 en 2025 drie keer teruggefloten bij de handhaving van de statiegeldwet. Volgens de ILT beperkt dat haar slagvaardigheid en kan het negatieve gevolgen hebben voor het milieu, de leefomgeving en de veiligheid.

Producenten en importeurs moeten 90 procent van de plastic flesjes en blikjes inzamelen. Sinds statiegeld op kleine flesjes in 2021 en op blikjes in 2023 werd ingevoerd, is dat doel niet gehaald. Daardoor bleef de afgelopen twee jaar ongeveer 270 miljoen euro aan niet-geïnd statiegeld bij Verpact, de organisatie die namens de sector inzameling en recycling regelt.

In 2023 voorkwam PVV-staatssecretaris Chris Jansen dat de ILT handhaving instelde voor plastic flessen van limonadesiroop. Volgens hem komen die nauwelijks in het zwerfafval terecht, maar daarmee bleef het recyclingdoel buiten beeld. In juni 2025 bepaalde waarnemend VVD-minister Sophie Hermans bovendien dat zuivel- en sapverpakkingen tijdelijk niet zouden meetellen voor het wettelijke inzamelpercentage. Ze wilde producenten tijd geven om onderzoek naar betere inzamelmethoden af te wachten.

Toen opvolger Thierry Aartsen in september maatregelen van Verpact eiste, waaronder mogelijk een verdubbeling van het statiegeld, overwoog hij aanvankelijk opnieuw een aanwijzing aan de ILT. Uit documenten die via de Wet open overheid zijn verkregen blijkt dat hij daar op het laatste moment van afzag. In plaats daarvan stuurde hij Verpact een dwingende brief en sprak hij de verwachting uit dat de inzameling wordt verbeterd zonder het statiegeld te verhogen. Daarmee stelde hij zich publiekelijk tegenover de toezichthouder.

Hoogleraren Paulien de Winter en Annemarie Drahmann noemen het uitzonderlijk en schadelijk dat de ILT in korte tijd drie keer is overruled. Zij waarschuwen dat bedrijven hierdoor kunnen denken politieke invloed te kunnen gebruiken om toezicht te ontlopen. Een nieuwe kaderwet moet de onafhankelijkheid van rijksinspecties versterken, maar volgens De Winter biedt het huidige voorstel onvoldoende bescherming tegen snel politiek ingrijpen.

Het ministerie erkent dat bewindspersonen terughoudend moeten zijn, maar zegt dat er in deze gevallen wettelijke redenen waren om in te grijpen.