Politie gebruikte 'burgerinformanten' bij demonstranten, mogelijk ook bij coronarellen
In dit artikel:
Het speciale politieteam Team Openbare Orde Inlichtingen (TOOI) verzamelt volgens de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) uitgebreide en langdurige persoonsgegevens over demonstranten en potentiële relschoppers, ook buiten het directe gedrag tijdens een incident. Naast observaties rond demonstraties en voetbalrellen zouden dossiers informatie bevatten over gezondheid, religie, politieke voorkeur en zelfs seksuele geaardheid — gegevens die de AP als bijzondere persoonsgegevens bestempelt en die het risico op discriminatie vergroten.
Het team werkt deels met ‘burgerinformanten’ uit de omgeving van betrokkenen en bouwt daarmee in het geheim profielen op om vooraf te kunnen inschatten waar onrust kan ontstaan. De politie beroept zich hiervoor op een wetsartikel dat een “geringe inbreuk” op privacy toestaat, maar de AP stelt dat de praktijk die grens ruimschoots overschrijdt en dat er geen duidelijke wettelijke grondslag is voor deze manier van werken. De toezichthouder waarschuwt dat zo’n langdurige en brede dataverzameling neerkomt op een bijna compleet beeld van een persoon en daarmee risico’s voor de rechtsstaat en grondrechten met zich meebrengt.
AP-voorzitter Aleid Wolfsen benadrukt dat inbreuken op grondrechten alleen op basis van nauwkeurige wetgeving mogen plaatsvinden en roept de politiek op regels hiervoor helder vast te leggen. Voormalig NSC-oprichter Pieter Omtzigt vermoedt dat vergelijkbare methodes ook bij coronademonstraties en de toenmalige rellen zijn gebruikt; in 2024 werd een motie van Omtzigt en Songül Mutluer aangenomen die toezichthouders vroeg onderzoek te doen naar politie-inlichtingenteams, maar dat onderzoek is volgens Omtzigt nog niet afgerond.
De AP legt de beslissing nu bij de Tweede Kamer: als deze vorm van informatieverzameling noodzakelijk wordt geacht, moet de wet worden aangepast; ontbreekt politiek draagvlak, dan moet de politie ermee stoppen. De toezichthouder zegt de ontwikkelingen nauwgezet te volgen en zonodig in te grijpen.