Politie-algoritme 'voorspelde' jarenlang misdaad. Zonder bewijs dat het werkte

In dit artikel:

De Nederlandse politie heeft in december 2025 stilletjes het Criminaliteits Anticipatie Systeem (CAS) buiten gebruik gesteld. Het algoritme, dat vanaf 2013 in Amsterdam en sinds 2017 landelijk werd ingezet, moest voorspellen waar en wanneer woninginbraken, straatovervallen en andere zogenoemde high impact-misdrijven zouden plaatsvinden. Op basis daarvan konden agenten gericht surveilleren in ‘hotspots’ en op voorspelde ‘hot times’.\n\nUit documenten die Follow the Money via een Woo-verzoek opvroeg, blijkt dat de interne Adviescommissie algoritmen en AI in september 2025 adviseerde om uiterlijk 1 januari 2026 met CAS te stoppen. Het systeem leverde volgens de commissie onvoldoende aantoonbare meerwaarde op, had een hoog risico op discriminatie en beschikte over twijfelachtige voorspellende kwaliteiten. In een test in Amsterdam voorspelde CAS slechts twee van de honderd woninginbraken correct.\n\nDie problemen waren al langer bekend. Onderzoekers van de Politieacademie vonden bij eerdere proeven in onder meer Groningen, Twente en de Haagse Schilderswijk geen aanwijzingen dat CAS criminaliteit verminderde. Ook bleek in de praktijk onduidelijk hoe agenten de voorspellingen moesten gebruiken. Sommige teams zetten het systeem in als planningshulpmiddel, andere nauwelijks. Het algoritme produceerde soms zoveel hotspots dat prioriteiten juist moeilijker waren vast te stellen en gaf ook onlogische voorspellingen, bijvoorbeeld auto-inbraken op plaatsen waar geen auto’s mochten komen.\n\nCAS gebruikte niet alleen aangiften en informatie over bekende verdachten, maar ook sociaaleconomische gegevens zoals inkomens, uitkeringen en het aantal eenoudergezinnen in wijken. Daardoor bestond het risico dat bepaalde buurten en bevolkingsgroepen vaker werden gecontroleerd. Bij de invoering was geen onderzoek gedaan naar vooringenomenheid of discriminatie. Een mensenrechtentoets uit 2023 bevestigde dat het systeem risico’s voor grondrechten meebracht. De Algemene Rekenkamer concludeerde in 2022 bovendien dat CAS niet voldeed aan eisen voor verantwoord algoritmegebruik, onder meer door gebrekkig toezicht, onvoldoende controle op discriminatie en onduidelijke naleving van privacyregels.\n\nEvalueren hoe vaak CAS werd gebruikt en wat het opleverde, bleek vrijwel onmogelijk. De doelen waren vooraf niet helder vastgelegd en de politie wist niet precies welke teams het systeem nog gebruikten. Daardoor bleef ook onduidelijk of de kosten opwogen tegen de baten. Hoogleraar Marc Schuilenburg en andere deskundigen vinden dat de politie veel eerder publiekelijk had moeten erkennen dat CAS niet werkte. Volgens hen was het enthousiasme vooral gebaseerd op technologisch optimisme en de belofte van predictive policing, niet op overtuigend wetenschappelijk bewijs.\n\nDe politie zegt dankzij CAS veel te hebben geleerd en onderzoekt al alternatieven die effectiever en minder risicovol zouden zijn. Het stoppen betekent daarom niet noodzakelijk het definitieve einde van voorspellende politietoepassingen. Eerder beëindigde de politie al algoritmen die gewelddadig gedrag of recidive moesten voorspellen. Amnesty International waarschuwt dat zulke risicoprofileringssystemen strijdig kunnen zijn met mensenrechten en pleit voor een verbod op voorspellende systemen voor fraude en criminaliteit.