Polarisatie: de waarom-vraag moet weer gesteld kunnen worden!

In dit artikel:

Een eenvoudig kind stelt waarom-vragen uit nieuwsgierigheid; het structurele weigeren die vragen te beantwoorden kweekt volgens de auteur passiviteit en onkritisch vertrouwen in autoriteiten. Dat patroon ziet hij terug in tal van publieke dossiers: het klimaatdebat (bijvoorbeeld de discussie rond biomassa en de vraag of het wel klimaatneutraal is), de coronacrisis (media die zich fixeerden op een paar gevallen in China) en ook kwesties als Oekraïne, Israël, Iran, Trump, stikstof, Gronings gas en asiel. Wie doorvraagt wordt vaak snel weggezet als ontkenner, dom of ongeschikt voor deelname aan het debat, waardoor kritische vragen uit de publieke ruimte verdwijnen.

De schrijver benadrukt twee veelvoorkomende redenen waarom men vragen ontwijkt: men weet het echt niet, of men wil zich niet blootstellen aan discussie. Beide verklaringen wijzen op een paternalistische houding van politici en media die stelligheid tentoonspreiden, terwijl logica en verantwoording ontbreken. Polarisatie werkt hierin als een bewuste strategie: het is een handige, macht consoliderende keuze die het beantwoorden van lastige vragen overbodig maakt en de meerderheid in passiviteit houdt.

Als alternatief noemt de auteur een derde route: samen, uit oprechte nieuwsgierigheid, antwoorden zoeken en gemaakte keuzes kritisch herwegen. Polarisatie is volgens hem geen onvermijdelijk natuurverschijnsel maar een keuze — eentje die men kan terugdraaien door de waarom-vraag te koesteren in plaats van te criminaliseren. De kernvraag die overblijft is simpel maar scherp: ontwijkt men die vraag omdat men het niet weet of omdat men de discussie niet wil voeren?