Poetin zei ja, Zelensky zei nee: de vredesdeal die honderdduizenden levens had kunnen redden

In dit artikel:

Volgens een reconstructie van de Financial Times lag in 2023 een concreet vredesvoorstel voor Oekraïne bij Vladimir Poetin, maar wees president Volodymyr Zelensky het af. De betrokkenen stellen dat daarmee mogelijk een kans op een vroeg einde van de oorlog verloren ging, al blijft onduidelijk hoe uitvoerbaar en duurzaam een akkoord zou zijn geweest.

Het informele diplomatieke initiatief ontstond kort na de Russische invasie van februari 2022. De Amerikaanse advocaat Richard Conn waarschuwde toen, na contact met een Russische zakenman, voor het risico dat Poetin tactische kernwapens zou inzetten. Samen met bankier Bob Foresman, voormalig Stasi-officier Matthias Warnig en Oekraïens filmproducent Alexander Rodnyansky richtte hij een alternatief communicatiekanaal op. Warnig gold als de belangrijkste schakel naar het Kremlin vanwege zijn langdurige vriendschap met Poetin en zijn vroegere leiding over Nord Stream.

Tijdens een bijeenkomst op Gran Canaria in januari 2023 werkten de vier een plan uit. Rusland zou zich grotendeels terugtrekken uit de gebieden die het na de invasie had veroverd, terwijl het de Krim en de delen van de Donbas die het al vóór 24 februari 2022 controleerde, zou behouden. Oekraïne zou de Russische controle over de Krim niet formeel hoeven erkennen. In ruil daarvoor zou Moskou een landcorridor naar de Krim financieren en zouden NAVO-landen veiligheidsgaranties bieden. Volgens parlementslid Oleksiy Gontsjarenko omvatte het voorstel ook het teruggeven van de kerncentrale van Zaporizja en het inzetten van ongeveer 300 miljard euro aan bevroren Russische tegoeden voor de Oekraïense wederopbouw.

Warnig besprak het document met Poetin, die volgens de betrokkenen instemde met de voorgestelde frontlijn en eerst duidelijkheid over grenzen en NAVO-betrokkenheid wilde. Zelensky en stafchef Andriy Yermak zouden het plan echter niet serieus hebben genomen, omdat zij betere resultaten op het slagveld verwachtten en geen gebied wilden afstaan. Ook strandde Amerikaanse steun nadat Washington tegenover een Russische functionaris ontkende van het kanaal te weten. Na de mislukte Oekraïense tegenaanval in de zomer van 2023 en de hogere Russische eisen zien betrokkenen het initiatief als een gemiste kans, met mogelijk grote gevolgen voor het aantal slachtoffers, de infrastructuur en de Oekraïense economie.