Poetin verbouwt zijn bestuurlijke elites: minder technocraten, meer oorlogsveteranen

In dit artikel:

Vladimir Poetin maakt in toenemende mate plaats voor oorlogsveteranen in de Russische politiek, ten koste van de technocraten en zakenlieden die zijn bewind jarenlang uitvoerden. Volgens analisten versterkt dat de militarisering van Rusland en wordt een vreedzamere koers na Poetins vertrek daardoor minder waarschijnlijk.

Poetin benadrukte die ontwikkeling tijdens zijn toespraak tot de nieuwe Doema op 30 september 2026, de dag waarop Rusland de annexatie van de Oekraïense regio’s Donetsk, Loehansk, Zaporizja en Cherson viert. Zijn partij Verenigd Rusland had bij de parlementsverkiezingen twee weken eerder 349 van de 450 zetels behaald. De verkiezingen vonden ook plaats in bezette Oekraïense gebieden, onder toezicht van gewapende militairen en met veel meldingen van fraude. Die omstandigheden liet Poetin onvermeld; hij prees juist de hoge opkomst in de bezette Donbas en presenteerde de oorlog als een strijd voor historische Russische eenheid.

De oorlog is inmiddels zichtbaar in de samenstelling van het parlement. Volgens de Russische kiescommissie dienden 49 nieuwe parlementariërs in Oekraïne, terwijl analist Michaïl Komin op ongeveer zestig uitkomt. Bijna allen werden gesteund door Verenigd Rusland. Sommigen zouden na de verkiezingen hun zetel hebben afgestaan aan een veteraan. Een voorbeeld is Vitali Milonov, een ultraconservatieve afgevaardigde die openlijk zegt Oekraïners te hebben gedood en dat als zijn plicht als soldaat beschouwt.

De militaire ervaring van deze politici is niet altijd overtuigend. Veel zogenaamde veteranen kwamen wel in Oekraïne, maar bleven ver van het front, bijvoorbeeld bij humanitaire konvooien of de drone-eenheid Kaskad. Die brigade geldt als een veilige plek voor prominente Russen: zij kunnen militaire dienst tonen zonder grote risico’s te lopen. Critici noemen hen daarom spottend ‘pr-soldaten’. Komin zag bovendien meer verkiezingsfraude in districten waar veteranen kandidaat waren. Dat kan erop wijzen dat kiezers hen niet vanzelfsprekend in het parlement willen zien.

Onder Russen bestaat vrees voor de gevolgen van de terugkeer van grote aantallen soldaten. Psychologische hulp is beperkt en een deel van de vrijwilligers werd gerekruteerd in gevangenissen, waar zij straffen uitzaten voor zware misdrijven. Veertig procent van de Russen vreest volgens opiniepeiler Levada dat de criminaliteit zal toenemen. De zorgen doen denken aan de jaren na de Sovjetoorlog in Afghanistan, toen slecht opgevangen veteranen bij gebrek aan werk en hulp soms in de criminaliteit belandden.

Poetin probeert de veteranen tegelijk bewust tot een nieuwe elite te maken. In 2024 lanceerde hij het programma ‘Tijd van Helden’, bedoeld om deelnemers klaar te stomen voor functies in politiek, bestuur en bedrijfsleven. Volgens Komin worden zij getest op verschillende machtsposities om te bepalen wie bestuurlijk bruikbaar is. De eerste afgestudeerden krijgen snel invloed. Vladislav Golovin, die tijdens het beleg van Marioepol een been verloor en tot Held van Rusland werd uitgeroepen, werd na ontmoetingen met Poetin leider van militaristische jeugdorganisaties en vervolgens voorzitter van de Doemacommissie voor Jeugd. Onderzoek naar zijn verleden beschrijft hem echter als iemand met extreemrechtse sympathieën.

Veteranen worden ook ingezet voor propaganda en opvoeding. Zij verschijnen op scholen en jeugdbijeenkomsten om patriottisme en militaire dienst te verheerlijken. Onder hen zijn Marina Kostjoek, gouverneur van de Joodse Autonome Oblast, en Artjom Zjoga, voormalig commandant van het beruchte Sparta-bataljon uit Donetsk. Ook kinderombudsman Maria Lvova-Belova, die door het Internationaal Strafhof wordt gezocht wegens de deportatie van Oekraïense kinderen, behoort tot de prominente gezichten van deze militaristische elite.

De opkomst van veteranen hangt samen met Poetins groeiende teleurstelling in de traditionele bestuurders. Rusland werd lange tijd bestuurd door loyale technocraten als minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov, minister van Financiën Anton Siloeanov en centralebankdirecteur Elvira Nabuillina. Zij golden als deskundige ‘werkpaarden’ die moeilijke opdrachten uitvoerden zonder politieke ambities. Sinds de invasie blijken zij echter minder uitgesproken in hun steun aan de oorlog. Premier Michaïl Misjoestin, die Poetins mogelijke opvolger is, houdt zich bijvoorbeeld opvallend op de vlakte.

De invasie van 2022 vormde een breekpunt voor de Russische elite. Econoom Alexandra Prokopenko beschrijft hoe veel topfunctionarissen tot het laatste moment dachten dat zij Poetin met economische argumenten konden tegenhouden. Tijdens een vergadering kort voor de invasie negeerde hij hun waarschuwingen over de gevolgen van langdurige sancties. Daarna werden zowel politieke bestuurders als oligarchen onder druk gezet om de oorlog te steunen. De aanwezigen bij een bijeenkomst in het Kremlin werden publiekelijk bekendgemaakt, waarna velen op westerse sanctielijsten belandden. Zij werden daarmee afhankelijk van de oorlog en van Poetins regime.

Volgens Prokopenko is sindsdien een systeem ontstaan waarin bestuurders regels overtreden zonder dat daar openlijk opdracht toe wordt gegeven. Iedereen begrijpt welk resultaat het Kremlin verlangt, maar niemand vraagt hoe dat wordt bereikt. Medeplichtigheid, angst voor vervolging en dossiers van de veiligheidsdienst houden de elite bijeen. Tegelijk groeit de spanning: de economie verzwakt, Oekraïense drones treffen Russische doelen en een nieuwe mobilisatie blijft mogelijk. De oorlog heeft bovendien veel levens gekost, terwijl kinderen van de Russische elite vaak buiten het land blijven en zelf nauwelijks aan het front verschijnen.

De veteranen die hun carrière aan de oorlog ontlenen, hebben volgens Komin belang bij voortzetting ervan. Hun politieke legitimiteit en status zijn verbonden met de overwinning en met Poetins militaire verhaal. Daardoor zullen zij een toekomstige koerswijziging of vredesonderhandelingen eerder bemoeilijken dan bevorderen. Poetin lijkt daar voorlopig geen behoefte aan te hebben. Na de verkiezingswinst, de naderende winter en hernieuwde Amerikaanse steun aan Rusland toont hij zich zelfverzekerd, weigert hij serieuze onderhandelingen en verschijnt hij vaker in uniform. De groeiende invloed van oorlogsveteranen wijst daarmee niet alleen op een personeelswisseling, maar ook op een blijvende verankering van de oorlog in de Russische staat.