Poetin tergt Japan met bezoek aan betwiste eilandengroep, tot genoegen van China en Noord-Korea

In dit artikel:

Een bezoek van Vladimir Poetin aan Itoeroep heeft de relatie tussen Rusland en Japan opnieuw ernstig belast. Het eiland behoort tot de Koerilen, een archipel die Moskou bestuurt maar waarop Tokio aanspraak maakt. Japan noemt Itoeroep Etorofu en beschouwt daarnaast nog drie eilanden als eigen grondgebied. Het conflict gaat terug tot de Tweede Wereldoorlog, toen het Rode Leger de Koerilen bezette.

Poetin bezocht het eiland kort voor de Japanse herdenking van de oorlogsslachtoffers. Zijn optreden leek zowel bedoeld voor binnenlands gebruik, met Russische verkiezingen in aantocht, als om Japan politiek uit te dagen. Premier Sanae Takaichi reageerde persoonlijk en noemde het bezoek op televisie onaanvaardbaar. Daarop ontbood Rusland de Japanse ambassadeur in Moskou. Minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov beschuldigde Tokio van een agressieve, militaristische koers en verweet Japan bovendien zijn historische verantwoordelijkheid te ontlopen.

De kwestie raakt aan Takaichi’s nationalistische achterban. Tegelijkertijd past de ruzie in een bredere samenwerking tussen Rusland, China en Noord-Korea. China gebruikt de Russische kritiek om zich te verzetten tegen de Japanse herbewapening. Noord-Korea steunt Moskou omdat Takaichi niet wil uitsluiten dat Japan ooit kernwapens zou bezitten, hoewel dat volgens Lavrov strijdig is met de Japanse grondwet.

De nieuwe crisis komt boven op spanningen met China, die opliepen na Takaichi’s uitspraken over Taiwan. Japan probeerde sinds mei juist voorzichtig de banden met Rusland te verbeteren. Studenten konden weer naar Rusland reizen, ministers hervatten het overleg en Japanse ambtenaren bespraken economische belangen, onder meer in de energiesector. Tokio bleef ondanks steun aan Oekraïne Russisch gas afnemen en overwoog extra olie-import vanwege problemen rond de Straat van Hormuz.

Takaichi waarschuwde inmiddels dat herstel van de betrekkingen moeilijker is geworden. Verdere steun aan Oekraïne, samenwerking rond drones en nauwere banden met de NAVO zouden de breuk kunnen verdiepen. Daarmee komt ze voor een strategisch dilemma te staan: Rusland krachtig blijven bestrijden kan de aanspraak op de Koerilen feitelijk verder ondermijnen, terwijl toegeven politiek onaanvaardbaar is voor haar achterban.