Plunderingen, een brandend stadhuis en duizenden doden: 450 jaar geleden trok Spaanse Furie door Antwerpen

In dit artikel:

Van 4 tot 7 november 1576 richtten Spaanse troepen grote verwoestingen aan in Antwerpen. De stad maakte deel uit van de Nederlanden onder Filips II en was al tien jaar het toneel van een opstand tegen het Spaanse bestuur. De situatie was vastgelopen, terwijl Spaanse huursoldaten maandenlang geen soldij hadden ontvangen. Nadat ze eerder al in Aalst hadden toegeslagen, trokken ze naar Antwerpen, destijds een van de belangrijkste handelssteden van West-Europa.

De aanval kwam niet volledig onverwacht. Antwerpenaren hadden verdedigingswerken rond de stad aangelegd en op 4 november kwam het tot een gevecht tussen Antwerpse en Spaanse troepen. Hoewel de Antwerpse strijdmacht groter was, beschikten de Spanjaarden over meer ervaren soldaten. Zij kregen de overhand en namen de stad in, waarna plunderingen en brandstichtingen begonnen. Rijke burgers en kooplieden moesten geld afstaan, huizen werden leeggeroofd en ongeveer vijfhonderd woningen gingen in vlammen op. Onder anderen de burgemeester werd uit het brandende stadhuis gegooid en vermoord.

Volgens historische schattingen vielen minstens 6.000 doden, onder wie burgers en Antwerpse soldaten; aan Spaanse zijde zouden ongeveer 200 militairen zijn omgekomen. De meeste slachtoffers vielen op de eerste dag. Vluchtende inwoners verdronken soms in de stadsgrachten. Historici benadrukken dat bronnen geen bewijs leveren voor massale verkrachtingen, hoewel latere afbeeldingen dit wel vaak suggereerden als anti-Spaanse propaganda. Op 7 november beëindigden de troepen hun plundertocht en verlieten ze Antwerpen, terwijl een deel in de citadel bleef.

De Spaanse Furie verlamde het stadsbestuur en verslechterde het handelsklimaat. Nadat de citadel in 1577 was heroverd, koos Antwerpen de kant van de opstand onder Willem van Oranje. De gebeurtenis verzwakte de stad, al vormde de Val van Antwerpen in 1585 de beslissende klap: veel inwoners en handelaars vertrokken. Volgens historici was de Furie bovendien een belangrijk politiek keerpunt, omdat de opstandige gewesten sterker gingen samenwerken.

Het district Antwerpen wil de 450ste verjaardag in 2026 herdenken met een groot programma op de Grote Markt, met muziek, theater, literatuur, licht, vuur en foodtrucks.