Pleidooi voor religiositeit zonder geloof

In dit artikel:

In *Dan maak je maar zin* onderzoekt Koert van der Velde religiositeit zonder traditioneel geloof. De auteur, die eerder promoveerde op *Flirten met God*, stelt dat mensen zelf religies en goden voortbrengen, maar desondanks religieuze ervaringen kunnen hebben. Volgens hem kan religieuze verbeelding overgaan in religieuze beleving: wie zich een transcendente werkelijkheid voorstelt, kan die ervaren alsof zij van hogerhand komt. Van der Velde wil die paradox bewust laten bestaan en verzet zich tegen het idee dat religie alleen mogelijk is wanneer geloofsuitspraken letterlijk als waar worden aanvaard.

Het boek beschrijft eerst de geschiedenis en daarna de existentiële wortels van religie. Van der Velde beschouwt de mens als een *homo religiosus*, die niet zonder religie kan leven. Zelfs een agnost of ongelovige kan volgens hem vanuit een besef van transcendentie een ‘sprong’ wagen en hopen daardoor religieuze ervaring op te doen. Daarbij verwijst hij onder meer naar Søren Kierkegaard, al vindt de recensent dat diens denken mogelijk te veel wordt losgemaakt van de strijd tegen een oppervlakkig en verwereldlijkt christendom.

De bespreking waardeert de vlotte opbouw en enkele inzichten, vooral Van der Veldes onderscheid tussen alledaagse, rauwe en ultieme verwondering. Ook de waarschuwing dat gelovigen soms niet toekomen aan ontzag en huiver wordt serieus genomen. Tegelijkertijd noemt de recensent belangrijke uitgangspunten van het boek, zoals de overgang van polytheïsme naar monotheïsme, vooringenomen of onvoldoende onderbouwd. Uiteindelijk vindt hij Van der Veldes visie als voormalig predikant te beperkt: religieuze ervaring en verbeelding bieden volgens hem niet de bevrijdende betekenis van de opstanding van Jezus Christus, die het gesloten menselijke bestaan definitief openbreekt. Een vervolg, *Verzingeven*, zal Van der Veldes ervaringen met religieuze praktijken behandelen.