Plannen kabinet-Jetten slecht voor lage inkomens en staatsschuld

In dit artikel:

Het CPB heeft vrijdag de plannen van het bijna aantredende kabinet-Jetten doorgerekend en ziet duidelijke sociale en fiscale effecten voor Nederland. Volgens de doorrekening lopen vooral mensen met lage inkomens koopkrachtverlies op: waar zij bij ongewijzigd beleid jaarlijks ongeveer 0,5 procent extra koopkracht hadden gekregen, verdwijnt die stijging onder het nieuwe beleid grotendeels. Alle inkomensgroepen gaan erop achteruit ten opzichte van nu, behalve de hoogste inkomens die gemiddeld zo'n 0,3 procent per jaar winnen; een gemiddeld huishouden krijgt circa 0,2 procent erbij.

De belangrijkste oorzaken zijn een hoger zorg-eigen risico en een lagere zorgtoeslag, maatregelen die relatief zwaarder wegen voor huishoudens met veel zorgkosten en voor lagere inkomens. Ook nieuwe regelingen voor kinderen brengen lagere inkomens minder voordeel. Wie afhankelijk is van uitkeringen (WW of WIA) ziet volgens het CPB een sterk negatief koopkrachteeffect: de coalitie wil de WW-duur terugbrengen naar één jaar, de opbouw naar maximale duur vertragen en het maximale WIA‑dagbedrag verlagen.

Zieken en zwaar zorgbehoevenden worden extra getroffen door een geplande stijging van het eigen risico tot 520 euro in 2030, een eigen bijdrage voor wijkverpleging en beperkingen op declareerbare zorgkosten. Het CPB merkt op dat die bezuinigingen niet per se tot meer efficiëntie leiden.

Fiscaal hebben de maatregelen op korte termijn een positief effect, maar op lange termijn stijgt de staatsschuld juist: in 2060 komt die volgens de nieuwe koers uit op ongeveer 137 procent van het bbp, tegen 118 procent bij ongewijzigd beleid — mede door hogere uitgaven aan defensie, klimaat en stikstof.