Pijnlijke conclusie: peperdure maatregelen tegen witwassen niet effectief en oneerlijk
In dit artikel:
De Algemene Rekenkamer concludeert in een scherp rapport dat de Nederlandse bestrijding van witwassen faalt en dat banken, toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB), de financiële opsporingsdienst FIU en de ministers van Justitie en Financiën daar allemaal aan bijdragen. Centraal staat het systeem waarbij banken ongebruikelijke transacties moeten melden bij de FIU; die meldplicht heeft geleid tot een enorme toename van controles en signaleringen, maar niet aantoonbaar tot meer opgespoord witwassen.
DNB voerde de afgelopen jaren zeer streng toezicht en dwong banken tot grootschalige anti-witwasoperaties. Banken hebben inmiddels ongeveer 13.000 medewerkers op deze afdelingen, met jaarlijkse kosten van circa 1,6 miljard euro, en leveren meer dan een half miljoen meldingen per jaar. De Rekenkamer stelt echter vast dat vrijwel niemand kan zeggen hoeveel van die meldingen daadwerkelijk tot het opsporen van crimineel geld leiden: de effectiviteit is onduidelijk en de kwaliteit van meldingen laat te wensen over. DNB’s nadruk op strikte, niet-risicogebaseerde controles lijkt vooral kwantiteit te produceren, niet bruikbare signalen. DNB controleert bovendien niet of zijn eigen toezicht effectief is.
Ook de FIU scoort slecht op beheer en kwaliteitsbewaking: de dienst houdt geen sluitende administratie bij en kan niet precies aangeven welke meldingen niet bekeken zijn. Politieke sturing schiet tekort; ondanks drie verbeterprogramma’s sinds 2019 is onduidelijk wat concreet is bereikt.
Het beleid heeft flinke maatschappelijke gevolgen. Mensen met een buitenlands klinkende naam, moskeeën en migrantenkerken ervaren vaker vragen, rekeningafsluitingen of problemen bij het openen van rekeningen—er zijn aanwijzingen voor discriminatie. ING heeft vorig jaar al excuses aangeboden aan klanten met een migratieachtergrond.
De Rekenkamer adviseert DNB en FIU om te schakelen van kwantiteit naar kwaliteit, modernere analysetechnieken te gebruiken en de effecten van beleid systematisch te meten. De ministers van Justitie en Financiën moeten dit jaar de Kamer uitleggen hoe de aanpak echt risicogericht wordt ingericht. DNB zegt in reactie te zullen werken aan de aanbevelingen.