Philippe Verbelen uit Gent ontdekte in 2009 nieuwe vogelsoort op eiland in Indonesië, maar besefte het zelf niet

In dit artikel:

Een Vlaamse vogelaar, Philippe Verbelen, blijkt onbewust de eerste foto’s en geluidsopnames te hebben gemaakt van een tot nu toe onbeschreven waaierstaart op het Indonesische eiland Babar. Verbelen nam de opnames in augustus 2009 tijdens een sabbatical in de Molukken om uilen en andere vogels te documenteren; hij dacht destijds dat het om de gewone tanimbarwaaierstaart (Rhipidura fuscorufa) ging. Recent wetenschappelijk onderzoek bevestigde echter dat de Babar‑populatie een eigen soort is.

Britse onderzoekers James Eaton en Alex Berryman voerden aanvullend veldwerk uit (in 2011 en 2014) en analyseerden zangopnames. Zij publiceerden hun bevindingen deze week in The Bulletin of the British Ornithologists’ Club en stellen de naam Rhipidura laguceria voor, met als Engelse naam “cheery fantail” (Nederlands: vrolijke waaierstaart). De conclusie berust vooral op muzikale verschillen: de zang van de vogels op Babar wijkt sterk af van die op de Tanimbar‑eilanden en playback‑experimenten toonden dat de vogels niet op elkaars zang reageren, terwijl ze fel reageren op de zang van hun eigen eiland — een sterke aanwijzing voor soortscheiding.

Dit is niet het eerste nieuwe taxon waarbij Verbelen betrokken is; vorig jaar leverde hij al de eerste waarnemingen van een nieuwe dwerghoningeter op Babar. De vondst illustreert dat afgelegen Indonesische eilanden vaak unieke fauna herbergen die buitenlandse onderzoekers pas recent systematisch inventariseren. Tegelijk waarschuwen de betrokkenen dat bossen in Indonesië snel verdwijnen en dat endemische soorten alleen beschermd worden als lokale habitats worden gevrijwaard — een reservaat op Sumatra of Java biedt geen oplossing voor soorten die alleen op één eiland voorkomen.

Er zat volgens de onderzoekers 17 jaar tussen de eerste opname en de officiële beschrijving, wat wordt verklaard door de noodzaak van uitgebreide geluidsdatasets, herhaalde veldbezoeken, museumstudies en het peer‑reviewproces. De onderzoekers benadrukken ook dat de ‘ontdekking’ relatief is: de lokale bevolking kent de vogel, maar het wereldwijde wetenschappelijke kader is nodig om het als aparte, wereldwijd gedistribueerde soort te herkennen. De Babar‑waaierstaart lijkt overigens niet bedreigd en komt vrij veel voor, ook in verstoorde leefgebieden.