Pfas-vervuiling Schiphol blijft zich verspreiden. Wie ruimt het op?
In dit artikel:
Gemaal De Bolstra in Oude Meer pompt al jarenlang Schiphol-water met hoge concentraties PFOS (een vorm van PFAS) de Ringvaart in. Dat maakt deze plek de meest vervuilde in de omgeving; meetwaarden bij Bolstra liggen volgens het waterschap Rijnland tot vijftig keer boven andere plekken in de Ringvaart en ongeveer tien keer hoger dan gemiddeld. Door afstroming en grondwaterverspreiding komt PFOS ook terecht in omliggende gebieden zoals het Amsterdamse Bos.
De oorsprong ligt vooral in vroeger gebruik van blusschuim op en rond Schiphol. Het ernstigste incident dateert uit 2008, toen een sprinklerinstallatie per ongeluk afging en ongeveer 1 miljoen liter bluswater met PFOS in de bodem terechtkwam. Sinds 2016 werd de omvang van de vervuiling duidelijker, maar bijna twintig jaar na het grote incident zijn niet alle bronnen of lekroutes volledig in beeld en blijft vervuiling zich verplaatsen.
Gezondheids- en milieudeskundigen trekken aan de alarmbel. De GGD Kennemerland adviseert uit voorzorg geen zelfgevangen vis uit het water rond Schiphol te eten, tuinen niet met vervuild Ringvaart-water te besproeien en alleen op officiële zwemplekken te zwemmen. Metingen van Schiphol zelf op circa 60 locaties toonden op veel plaatsen PFAS-concentraties boven de Europese waterkwaliteitsnormen (KRW), die in 2027 moeten zorgen voor ecologisch en chemisch verantwoorde wateren.
Wie moet optreden en hoe snel, blijkt het knelpunt. Hoogheemraadschap Rijnland zegt dat met aanpak van enkele bronlocaties relatief veel milieuwinst te behalen is (bijvoorbeeld door bentonietwanden te plaatsen om afstroming tegen te houden), maar daarvoor is eerst precisekaartmateriaal nodig van de bronnen. Schiphol doet vrijwillig onderzoek op het eigen terrein en identificeerde 111 mogelijke PFAS-locaties; bij 27 daarvan zijn waarden boven de RIVM-richtlijnen, 11 liggen onder de norm en 73 locaties vereisen aanvullend onderzoek. De planning oogt traag: alleen al de aanvullend onderzoeken duren per locatie gemiddeld zes maanden, waardoor volledige duidelijkheid en sanering naar schatting jaren kunnen duren; sommige prioriteitsonderzoeken zijn pas in 2028 afgerond.
Toezichthouders zoals de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied wijzen op juridische en praktische beperkingen. Er bestaat nog geen scherp nationaal kader voor oude PFAS-vervuiling: wanneer is sanering verplicht, tot welke waarden moet worden schoongemaakt en welke aanpak is proportioneel? Daardoor kunnen omgevingsdiensten niet eenvoudig afdwingen dat één partij alle historische schade herstelt of dat een grondeigenaar al zijn potentiële PFAS-locaties uitputtend onderzoekt. Ook zijn bepaalde meetgegevens volgens de omgevingsdienst niet openbaar; redelijke transparantieproblemen vormen zo een aanvullende barrière. Actiegroepen zoals SchipholWatch juichen de onderzoeksstappen toe, maar vrezen dat het tempo onvoldoende is om verdere verspreiding snel te stoppen.
Samengevat: Schiphol is een belangrijke bron van aanhoudende PFOS-vervuiling die via gemalen als De Bolstra de Ringvaart en verder verspreidt. Hoewel partijen onderzoek doen en er oplossingsideeën bestaan, ontbreken bindende landelijke normen, snelle handhavingsmogelijkheden en volledige broninventarisatie, waardoor sanering en het terugdringen van risico’s op korte termijn onzeker blijven.