Peter Sul over de tegenwerking van de NS bij zijn spoorbedrijf Lovers Rail: 'Ze verkeken zich totaal op het hele Europese idee van concurrentie'

In dit artikel:

Nu nieuwe bedrijven toegang tot het Nederlandse spoor proberen te krijgen en de Europese Commissie Nederland voor de rechter sleept vanwege de positie van NS, wordt opnieuw gekeken naar Lovers Rail. Dat bedrijf was in 1996 de eerste commerciële uitdager van de nationale spoorvervoerder.

Het initiatief kwam van rondvaartondernemer Karel Lovers en Peter Sul, die na een korte periode als NS-routemanager mogelijkheden zag in de liberalisering van het spoor. Zij wilden vooral toeristen en Amsterdammers via de voormalige spoorlijn tussen Haarlem en IJmuiden naar het strand en de visrestaurants brengen. De verbinding moest een aanvulling op de rondvaartboten worden, niet een directe kopie van NS.

Met steun van verkeersminister Annemarie Jorritsma kreeg Lovers uiteindelijk toegang tot het spoor. Dat ging niet zonder problemen. Railned, de toenmalige spoorbeheerder, wees de vergunning aanvankelijk af. NS werkte volgens Sul tegen bij het verkrijgen van materieel, het transport van vier Belgische rijtuigen en de levering van apparatuur voor de treinbeveiliging. Ook potentiële machinisten zouden onder druk zijn gezet. Voor de benodigde ATB-apparatuur betaalde Lovers uiteindelijk een fors bedrag aan NS.

Op 11 augustus 1996 reed de eerste Kennemerstrand Expres vanaf Amsterdam Centraal. De vier zeegroene rijtuigen waren ingericht met onder meer een barrijtuig en reden via Amsterdam Sloterdijk, Haarlem en Santpoort-Noord naar IJmuiden. De introductie trok veel media-aandacht, mede doordat Lovers de conflicten met NS actief naar buiten bracht. De trein was goedkoper dan NS, maar door beperkte capaciteit, een langere reistijd en frequente uitval bleef het aantal reizigers laag.

De belangrijkste betekenis van Lovers Rail lag daardoor niet in de strandverbinding, maar in het aantonen dat een andere vervoerder over Nederlands spoor kon rijden. Het Franse vervoersbedrijf CGEA, tegenwoordig Transdev, zag daarin een kans en kocht in 1997 een meerderheidsbelang. Met Frans kapitaal kwamen plannen voor nieuwe verbindingen, waaronder een pendeldienst tussen Amsterdam en Haarlem en de Keukenhof Expres naar Lisse. Vergunningen voor andere trajecten werden verkregen, maar die diensten gingen niet van start.

Na de politieke wisseling op het ministerie van Verkeer veranderde de houding tegenover concurrentie. Onder minister Tineke Netelenbos werd de positie van NS opnieuw beschermd en werd vastgelegd dat er tot minstens 2008 geen nieuwe concurrenten zouden komen. Lovers Rail stopte iets meer dan twee jaar na de eerste rit. CGEA richtte zijn aandacht inmiddels vooral op busvervoerder BBA, waardoor het Franse bedrijf minder belang had bij een langdurige confrontatie met de overheid.

Sul, die negen maanden voor het einde bij Lovers Rail vertrok, zegt achteraf dat het bedrijf nooit de ambitie had om zeer groot te worden. Volgens hem maakte vooral de buitenwereld van Lovers een roekeloze uitdager. Wel noemt hij het een historische prestatie dat de onderneming twee jaar lang reizigerstreinen over NS-spoor liet rijden; daarna lukte dat lange tijd geen andere Nederlandse partij.