Pensioenfondsen lopen door 'verkeerde beslissingen' miljarden aan rendement mis. Zo check je jouw fonds
In dit artikel:
Onderzoek van Anton Kramer (adviesbureau OverRendement) laat zien dat Nederlandse pensioenfondsen de laatste negentien jaar structureel te weinig rendement hebben behaald in verhouding tot het risico dat ze namen. Kramer vergeleek het zogenaamde overrendement van fondsen met een marktportefeuille die hetzelfde risico draagt (combinatie van brede aandelenexposure en risicovrije positie). Bij die vergelijking bleken vrijwel alle fondsen slechter te presteren; sommige hadden zelfs met uitsluitend risicovrije beleggingen beter af geweest zijn. Een risicovrije portefeuille zou over die periode grofweg 4% per jaar hebben opgeleverd.
Voor deelnemers is het moeilijk te beoordelen of hun fonds goed investeert. Academici zoals Rob Bauer en Kramer wijzen op versnipperde verantwoordelijkheid binnen beleggingscomités en magere verantwoordingen in jaarverslagen. Fondsen vergelijken hun resultaten meestal met eigen, aangepaste benchmarks (waarbij uitsluitingen van sectoren vaak worden doorgevoerd), waardoor externe vergelijkingen en inzicht voor deelnemers vrijwel onmogelijk worden.
Beleidskeuzes die hebben bijgedragen aan de teleurstellende prestaties zijn volgens Kramer vooral operationeel van aard: terugschakelen van risico’s bij tijdelijke dalingen van de dekkingsgraad, en steeds intensiever rente-afdekken in aanloop naar het nieuwe pensioenstelsel. Die renteafdekking beschermde fondsen tegen rentedalingen maar bracht in recente jaren verliezen mee toen de rente steeg; dat heeft grote financiële consequenties, vooral omdat sommige fondsen zelfs met hoge dekkingsgraden zwaar afdekten. Ook de verschuiving naar illiquide beleggingen buiten de publieke markten (private equity, infrastructuur, muziekrechten, hedgefunds) maakt het lastiger voor deelnemers om nut en rendement van die posities na te gaan.
Politiek en sector reageren: vermogensbeheerder APG signaleerde ontevredenheid over langetermijnrendementen, en de Tweede Kamer legde twee jaar geleden beperkingen op aan 'activistisch beleggen' na zorgen dat fondsen succesvolle aandelen (zoals in tech) uitsluiten. Universiteit van Amsterdam-professor Aleksandar Andonov waarschuwt dat systematische uitsluitingen diversificatie schaden en daarmee rendement kunnen drukken. ABP benadrukt dat rendement alleen geen volledig oordeel geeft en wijst op uitgebreidere rapportage en het belang van dekkingsgraad en langetermijndoelen.
Het ministerie van Sociale Zaken startte een consultatie om beoordeling van pensioenrendementen te herzien, maar dat leverde geen nieuwe regels op. De Kamer blijft zich erover buigen; minister Vijlbrief zal binnenkort in een brief op de rendementen reageren. Kortom: deelnemers kampen met beperkte transparantie terwijl kritische keuzes in beleggingsbeleid en risicomanagement grote invloed blijken te hebben op wat uiteindelijk aan pensioenen beschikbaar komt.