Paus Leo XIV in eerste encycliek: "We moeten AI ontwapenen en voorkomen dat het ons gaat overheersen"
In dit artikel:
Paus Leo XIV heeft in het Vaticaan zijn eerste encycliek gepresenteerd: Magnifica humanitas, een 130 pagina’s tellend document in vijf hoofdstukken over het bewaren van de menselijkheid in het tijdperk van artificiële intelligentie (AI). Voor het eerst woonde een paus persoonlijk de publicatie van zijn eigen encycliek bij — een signaal van het gewicht dat hij aan dit onderwerp toekent. De tekst werd ondertekend op 15 mei, exact 135 jaar na Leo XIII’s Rerum novarum, waarmee Leo XIV bewust aansluiting zoekt bij de traditie van katholieke sociale leer.
Centraal in de encycliek staat de stelling dat technologie niet per definitie kwaad is, maar evenmin neutraal: AI weerspiegelt de waarden van degenen die het ontwerpen, financieren en inzetten. Leo XIV pleit ervoor AI te “ontwapenen” — niet door technologische vooruitgang af te zweren, maar door te voorkomen dat algoritmen en databanken mensen overheersen of ongelijkheid versterken. Hij waarschuwt dat de huidige wedloop naar krachtigere algoritmen vaak vooral economische of geopolitieke macht dient en zo de kloof vergroot tussen wie profiteert en wie wordt buitengesloten.
De paus behandelt de invloed van AI op tal van domeinen: arbeidsmarkt, onderwijs, gezondheidszorg, democratie, migratie en oorlogsvoering. AI verandert de aard van conflicten, maakt ze onpersoonlijker en kan een machtscultuur normaliseren die oorlog vergoelijkt; hij is kritisch over hedendaagse interpretaties van het begrip 'rechtvaardige oorlog'. Bovendien ondermijnen manipulatie van beelden en informatie het publieke vertrouwen: wanneer pragmatisme de waarheid verdringt, verzwakt volgens hem de democratie en groeit het risico op totalitarisme.
Economisch wijst Leo XIV op concentratie van rijkdom en het gevaar dat winstbejag banen opoffert; beleid moet gericht zijn op het algemeen belang, waardig werk en eerlijke verdeling van innovatiewinsten. Ook het milieu komt aan bod: de ontwikkeling en het draaien van grote AI‑modellen verbruikt veel energie en water en draagt substantieel bij aan CO2‑uitstoot, zodat duurzaamheid bij technologische keuzes centraal moet staan.
Digitale platforms krijgen de opdracht om steeds gestuurd te worden door waarheid en respect voor menselijke waardigheid. Internet en media moeten ruimte bieden voor innerlijke vrijheid en kritisch denken, in plaats van te vervallen tot constante afleiding en uniformering. Leo XIV roept beleidsmakers, onderwijsinstellingen en gezinnen op samen de cultuur van onmiddellijke prikkels en hyperstimulatie tegen te gaan.
Kort samengevat ziet de paus AI als de belangrijkste sociale uitdaging van onze tijd: een kracht die nut kan bieden, maar die gereguleerd, democratisch toegankelijk en ethisch ingekaderd moet worden om menselijke waardigheid, sociale rechtvaardigheid en de democratische openbare ruimte te bewaren.