Paul van Laarhoven (DJI): 'Het echte Bali is er nog steeds'

In dit artikel:

Paul van Laarhoven, Manager Touroperating bij de Jong Intra Vakanties, bezocht Bali voor het eerst in 1989 en is sindsdien gefascineerd door het eiland en zijn cultuur. Volgens hem is Bali sindsdien sterk veranderd: de infrastructuur en accommodatiekeuze zijn verbeterd, maar vooral de westelijke en zuidelijke kuststrook is overspoeld door toeristen. In Kuta, Legian, Seminyak en Canggu leidt dat tot grote verkeersproblemen en grootschalige bebouwing. De groei komt vooral door Australische, Indiase en Chinese bezoekers; Nederlanders vormen slechts ongeveer 2 procent van alle aankomsten.

Toch is het authentieke Bali volgens Van Laarhoven nog goed te vinden. Hij noemt Pemuteran en het eiland Menjangan in het noordwesten als rustige bestemmingen met uitstekende snorkelmogelijkheden. Ook Sidemen, met kleinschalige hotels en wandel- en fietsroutes, en Candidasa zijn goede alternatieven voor de drukke badplaatsen. Sanur is relatief rustig en populair bij Nederlanders, al betreurt hij de komst van een grote shoppingmall.

De Balinese cultuur, met haar eigen namen, tradities en ceremonies, blijft voor hem de grootste aantrekkingskracht. De lokale gemeenschap is vooral in dorpen gesloten, maar toeristen zijn welkom bij religieuze rituelen. Van Laarhoven benadrukt dat respectvol gedrag bepalend is voor het contact met Balinezen en helpt om de cultuur te behouden.

Hij wijst ook op initiatieven tegen plastic afval en op een verbod op verdere grootschalige hotelontwikkeling. Reizigers die alleen tien dagen in Canggu of vergelijkbare kustplaatsen verblijven, raadt hij af naar Bali te gaan: de stranden zijn er niet per se mooier dan op de Canarische of Griekse eilanden, terwijl de reis langer en minder duurzaam is.

Zijn ideale route begint in Ubud, gaat via Pemuteran, Lovina en Amed naar Candidasa en Sidemen, en eindigt in Sanur. Wie langer blijft, kan uitwijken naar Nusa Lembongan, de Gili-eilanden, Lombok, Flores, Sumba of Sumbawa. Zo blijft het minder bekende Bali volgens hem bereikbaar.