Patriarch Kirill preekt orthodoxe jihad: „Soldaat die op slagveld sneuvelt, krijgt eeuwige verlossing" 

In dit artikel:

De Russisch-Orthodoxe Kerk speelt een cruciale rol in het legitimeren van de oorlog van Poetin in Oekraïne door een orthodoxe variant van jihad te promoten. Op 24 februari 2022, toen Poetin zijn ‘speciale militaire operatie’ aankondigde, bad patriarch Kirill aanvankelijk voor vrede, maar schakelde snel over naar het standpunt dat Russen en Oekraïners één volk zijn, verdeeld door externe vijanden. Poetin verbond zijn strijd met het herstel van historische Russische gebieden, verwijzend naar Peter de Grote, en gebruikte religie als ideologisch fundament voor zijn expansiepolitiek.

De Britse auteur Lucy Ash, die de langdurige geschiedenis van de Russisch-Orthodoxe Kerk en haar nauwe band met de staat beschrijft in haar boek "De wapenstok en het kruis", stelt dat de kerk door de eeuwen heen altijd de machthebbers heeft gesteund. Religie werd ingezet voor politieke doeleinden, zoals bij prins Vladimir die het orthodoxe christendom introduceerde om de banden met Byzantium te versterken en tsarina Catharina de Grote die Oekraïense gebieden annexeerde onder religieuze motieven. Poetin, die aanvankelijk hoopte op Europese acceptatie, voelde zich verraden door het Westen en zocht aansluiting bij de kerk als steunpilaar voor zijn macht en legitimatie van zijn oorlog.

Hoewel Poetin zelf religieuze rituelen uitvoert, blijft zijn oprechte geloof twijfelachtig; hij combineert orthodoxie met bijgelovige praktijken. Patriarch Kirill, die aanvankelijk niet altijd een volgzaam figuur was, liet zich met druk van de geheime dienst FSB steeds meer inzetten voor het Kremlin. Hij belooft geestelijke beloning aan Russische soldaten en preekt een strijd die parallellen vertoont met een heilige oorlog.

Binnen de kerk is er onder geestelijken onrust: velen verzetten zich intern tegen de oorlog, maar degenen die kritiek uitten, zoals priester Ioann Koval, zijn gestraft of gevlucht. De oorlog heeft geleid tot een breuk binnen de orthodoxie; met name in Oekraïne distantiëren duizenden parochies zich van het patriarchaat van Moskou, waardoor patriarch Kirill een aanzienlijk deel van zijn aanhang verliest. Ook onder jonge Russen neemt het wantrouwen tegen de kerk toe vanwege haar loyale steun aan de oorlog, wat het gezag van de kerk op termijn kan ondermijnen. De toekomst van de Russisch-Orthodoxe Kerk lijkt daarmee onzeker, en de wisselwerking tussen politieke macht en religieuze legitimatie blijft een bepalende factor in de Russische samenleving en de oorlogsinspanningen.